નવી દિલ્હી, તા.7: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલતા બાળ કસ્ટડીના વિવાદોમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વનો અને માનવીય અભિગમ ધરાવતો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે બાળકનો જન્મ અમેરિકામાં થયો હોય અને તેની પાસે ત્યાંની નાગરિકતા હોય, પરંતુ તેના કલ્યાણ અને ભવિષ્ય માટે તેના 'ભારતીય મૂળ' અને અહીંના સામાજિક સંબંધોને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં. યુએસ સુપિરિયર કોર્ટના આદેશ છતાં, હાઈકોર્ટે બાળકીને ભારત છોડવા મજબૂર કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
શું હતો આખો વિવાદ?
આ કેસ એક એવા ભારતીય દંપતીનો છે જેઓ 2011માં લગ્ન બાદ અમેરિકા સ્થાયી થયા હતા. 2015માં તેમને ત્યાં પુત્રીનો જન્મ થયો, જે જન્મથી જ અમેરિકન નાગરિક છે. જોકે, દંપતી વચ્ચે અણબનાવ થતા અમેરિકન કોર્ટે શરૂઆતમાં માતાને કસ્ટડી આપી હતી. પરંતુ 2022માં માતા બાળકીને લઈને ભારત આવી ગઈ, જેના વિરોધમાં પિતાએ ફરી અમેરિકન કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો અને એકતરફી કસ્ટડી મેળવી લીધી. આ વિદેશી આદેશના આધારે પિતાએ ભારતની કોર્ટમાં બાળકીને પરત મેળવવા અરજી કરી હતી.
કોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન: 'કલ્યાણ સર્વોપરી'
દિલ્હી હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે પિતાની દલીલોને ફગાવતા નોંધ્યું કે:
•    ભારતમાં મૂળિયાં: બાળકી હવે 11 વર્ષની છે અને લાંબા સમયથી ભારતમાં રહીને અભ્યાસ કરી રહી છે. તેના સામાજિક સંબંધો અને શૈક્ષણિક જીવન હવે ભારત સાથે વણાયેલું છે.
•    નાગરિકતા માત્ર આંકડો નથી: ફક્ત બાળક અમેરિકામાં જન્મ્યું હોવાથી તેને ત્યાં પરત મોકલવું એ તેના કલ્યાણ માટે નિર્ણાયક પરિબળ ન હોઈ શકે.
•    માતાની સ્થિતિ: પિતા પાસે અમેરિકામાં વર્ક પરમિટ છે પરંતુ માતા પાસે નથી. જો બાળકીને યુએસ મોકલવામાં આવે તો માતાએ પણ ફરજિયાત જવું પડે, જ્યાં તેની પાસે રહેવાની કોઈ કાયદેસર ખાતરી નથી.
વિદેશી ચુકાદાઓ પર ભારતીય કાયદાની મહોર
ન્યાયાધીશોએ જણાવ્યું હતું કે વિદેશી અદાલતોના આદેશોનો આદર કરવો જોઈએ, પરંતુ જ્યારે બાળકની વાત આવે ત્યારે ભારતીય અદાલતો 'પેરેન્સ પેટ્રીયા' (બાળકના વાલી તરીકે) ની ભૂમિકા ભજવે છે. કોર્ટે બંને પક્ષોની અરજીઓ ફગાવી દીધી છે અને તેમને કસ્ટડીના મુદ્દાઓ માટે ભારતીય કાયદા હેઠળ નવી કાયદેસરની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની છૂટ આપી છે.
આ ચુકાદો તેવા હજારો એનઆરઆઈ (NRI) પરિવારો માટે માર્ગદર્શક બનશે જેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કસ્ટડીના કેસોમાં ફસાયેલા છે. કોર્ટે સાબિત કરી દીધું છે કે બાળકની માનસિક શાંતિ અને તેનું સામાજિક વાતાવરણ કોઈપણ કાયદેસરના ટેકનિકલ મુદ્દાઓ કરતાં વધુ કિંમતી છે.