કલ્પક્કમ: વિશ્વ જ્યારે રશિયા-યુક્રેન અને ઈરાન યુદ્ધના કારણે ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ અને મોંઘવારીથી પીડાઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારતે ઉર્જા સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક એવી સિદ્ધિ મેળવી છે જે આખા વિશ્વને ચોંકાવી દે તેવી છે. તમિલનાડુના કલ્પક્કમમાં ભારતે 'ફાસ્ટ બ્રીડર ન્યુક્લિયર રિએક્ટર' (PFBR) ટેકનોલોજીના સફળ અમલીકરણની જાહેરાત કરી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સફળતાને ભારતની પરમાણુ યાત્રામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવી છે, જે ભારતને આગામી 700 વર્ષ સુધી વીજળીની અછતમાંથી મુક્તિ અપાવશે.
દુનિયા હારી ગઈ, ભારત જીતી ગયું
ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર એ અત્યંત જટિલ ટેકનોલોજી છે. અમેરિકા, જાપાન, બ્રિટન અને જર્મની જેવા વિકસિત દેશોએ આ ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે અંદાજે $50 બિલિયન (4.25 લાખ કરોડ રૂપિયા) ખર્ચ્યા હતા, પરંતુ અંતે નિષ્ફળતા મળતા પ્રોજેક્ટ્સ બંધ કરવા પડ્યા હતા. તેની સરખામણીએ ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ માત્ર $900 મિલિયન (7,700 કરોડ રૂપિયા) ના નજીવા ખર્ચે આ વ્યાપારી મોડલ તૈયાર કરી બતાવ્યું છે. રશિયા અને ચીન પછી આ ટેકનોલોજી હાંસલ કરનાર ભારત વિશ્વનો ત્રીજો દેશ બની ગયો છે.
થોરિયમનું ગણિત: ભારત બનશે ઉર્જા સુપરપાવર
ભારત પાસે વિશ્વના કુલ થોરિયમ ભંડારનો 25% હિસ્સો છે, જે દુનિયામાં સૌથી વધુ છે. અત્યાર સુધી આપણે યુરેનિયમ માટે રશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું કારણ કે ભારતમાં યુરેનિયમ બહુ ઓછું છે. પરંતુ આ નવા રિએક્ટરની ખાસિયત એ છે કે તે થોરિયમનો ઉપયોગ કરીને તેમાંથી જ નવું બળતણ (યુરેનિયમ-233) પેદા કરશે. પરમાણુ વિભાગના મતે, ભારતના દરિયાકાંઠે રહેલી મોનાઝાઈટ રેતીમાં એટલું થોરિયમ છે કે તે દેશને સદીઓ સુધી સસ્તી અને પ્રદૂષણ મુક્ત વીજળી આપી શકે છે.
હોમી જહાંગીર ભાભાનું 70 વર્ષ જૂનું સપનું સાકાર
ભારતના પરમાણુ કાર્યક્રમના જનક ડો. હોમી જહાંગીર ભાભાએ 1950ના દાયકામાં ત્રણ તબક્કાનો પરમાણુ પ્લાન તૈયાર કર્યો હતો. કલ્પક્કમનું આ રિએક્ટર ભારતને બીજા તબક્કામાં (Stage 2) લઈ આવ્યું છે. આ ટેકનોલોજીમાં સોડિયમ શીતકનો ઉપયોગ થાય છે, જે અત્યંત જોખમી હોવા છતાં ભારતીય ઈજનેરોએ તેને સુરક્ષિત રીતે કાર્યરત કરી બતાવ્યું છે.
ભવિષ્યની ઝલક
ચીન પણ આ ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહ્યું છે, પરંતુ ભારત હાલ 500-મેગાવોટના પ્રોટોટાઇપ સાથે આગળ છે. આગામી વર્ષોમાં આ ટેકનોલોજીથી વીજળી સસ્તી થશે અને ભારત તેલ માટે આરબ દેશોના ભરોસે રહેવાને બદલે પોતે ઉર્જા નિકાસકાર બની શકશે. ખરેખર, ભારતને ઉર્જાનો એવો 'અલાદ્દીનનો દીવો' મળ્યો છે જે પેઢીઓ સુધી દેશને પ્રકાશિત રાખશે. વધુ ટેકનોલોજીકલ અપડેટ્સ માટે જોડાયેલા રહો.