નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) માં ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષ અને તણાવ છતાં ભારતની બાસમતી ચોખાની નિકાસે લોખંડી સ્થિતિસ્થાપકતા બતાવી છે. જ્યારે શરૂઆતમાં એવો ડર હતો કે યુદ્ધને કારણે ભારતનો ચોખા ઉદ્યોગ ધરાશાયી થઈ જશે, ત્યારે ભારતીય નિકાસકારોએ વૈકલ્પિક માર્ગો શોધીને અને સરકારના મજબૂત ટેકાથી આ સંકટને તકમાં બદલી નાખ્યું છે.

યુદ્ધની શરૂઆતમાં ‘ઝટકો’ અને પછી વળતો પ્રહાર

ભારતીય ચોખા નિકાસકારો ફેડરેશન (IREF) ના ઉપપ્રમુખ દેવ ગર્ગના જણાવ્યા અનુસાર, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં જ્યારે સંઘર્ષ વધ્યો ત્યારે નિકાસનો ૭૦ ટકા હિસ્સો ધરાવતા મધ્ય પૂર્વના બજારમાં ચિંતા ફેલાઈ હતી. સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન, ઈરાક, યુએઈ અને યમન જેવા મુખ્ય દેશોમાં નિકાસ અટકી જવાની ભીતિ હતી. શિપિંગ ખર્ચમાં રાતોરાત જંગી વધારો થયો અને પ્રતિ કન્ટેનર ભાવ ૬૦૦ ડોલરથી વધીને ૨,૬૦૦ ડોલર સુધી પહોંચી ગયા હતા.

તુર્કીનો નવો માર્ગ અને વધતી માંગ

મુશ્કેલીના સમયે ભારતીય નિકાસકારોએ હથિયાર હેઠા મૂકવાને બદલે નવા રસ્તાઓ અપનાવ્યા:

· વૈકલ્પિક માર્ગ: ઈરાન અને ઈરાક માટે શિપમેન્ટ હવે તુર્કીના મેર્સિન બંદર દ્વારા મોકલવામાં આવી રહ્યો છે, જેનાથી લાલ સમુદ્રના જોખમી માર્ગોથી બચી શકાયું છે.

· ગભરાટમાં ખરીદી: યુદ્ધની સ્થિતિમાં અનાજનો સંગ્રહ કરવાની વૃત્તિને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં ચોખાની માંગમાં ઓચિંતો વધારો થયો છે. પરિણામે, હાલમાં બજાર 'સેલર્સ માર્કેટ' બની ગયું છે, જ્યાં ભારતીય નિકાસકારો સારી કિંમત મેળવી રહ્યા છે.

સરકારનું ૫૦ લાખનું ‘વીમા કવચ’

આ કપરા સમયમાં ભારત સરકારની નીતિઓએ નિકાસકારોની હિંમત વધારી છે. સરકારે એક અભૂતપૂર્વ યોજના હેઠળ નિકાસકારોને કોઈપણ નુકસાન સામે ૫૦ લાખ રૂપિયા સુધીનું કવરેજ આપવાની જાહેરાત કરી છે. આ પ્રકારની વીમા સહાય વિશ્વમાં કદાચ પ્રથમવાર આપવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે ભારત પાકિસ્તાન અને થાઈલેન્ડ જેવા સ્પર્ધકો સામે મજબૂત રીતે ટકી શક્યું છે.

ભારતીય ચોખા: એક વ્યૂહાત્મક હથિયાર

ચોખા માત્ર એક ખાદ્ય પદાર્થ નથી, પણ ભારત માટે એક રાજદ્વારી સંપત્તિ છે. મધ્ય પૂર્વના અનેક દેશો પોતાની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ભારતીય ચોખા પર નિર્ભર છે. જો ભારત સપ્લાય બંધ કરે, તો ત્યાં માનવતાવાદી કટોકટી સર્જાઈ શકે છે. આ નિર્ભરતા ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વાટાઘાટો કરવા માટે એક મજબૂત 'ડિપ્લોમેટિક લેવરેજ' પૂરું પાડે છે.

વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં ભારતે ૧૨.૯૫ બિલિયન ડોલરના ચોખાની નિકાસ કરી હતી, અને ૨૦૨૬ના યુદ્ધ વચ્ચે પણ ભારતનો આ મસાલેદાર અને સુગંધિત બાસમતી ચોખા વિશ્વના રસોડા સુધી પહોંચવા મક્કમ છે.