નવી દિલ્હી: ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રમાં એક મોટો અને હકારાત્મક બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. નવી દિલ્હીમાં આયોજિત 'ભારત બાગાયત સમિટ 2026' ને સંબોધતા કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી ભગીરથ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે, દેશનું કૃષિ ક્ષેત્ર માત્ર મજબૂત જ નથી બન્યું, પરંતુ તે અત્યંત સ્થિતિસ્થાપક વૃદ્ધિ પણ દર્શાવી રહ્યું છે. આ પરિવર્તનમાં સૌથી મોટો ફાળો બાગાયત (Horticulture) ક્ષેત્રનો છે, જે હવે ખેડૂતોની આવક વધારવા માટેનું મુખ્ય એન્જિન બની ગયું છે.

કૃષિ આવકનો નવો સ્ત્રોત: બાગાયત

મંત્રીશ્રીએ એક મહત્વનો આંકડો રજૂ કરતા જણાવ્યું કે, ભારતની કૃષિ ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) માં હવે બાગાયત ક્ષેત્રનો ફાળો લગભગ એક તૃતીયાંશ (1/3) જેટલો થઈ ગયો છે. આ બાબત સાબિત કરે છે કે બાગાયત હવે ગૌણ નહીં, પણ મુખ્ય ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. દેશભરના ખેડૂતો હવે પરંપરાગત ઘઉં-ડાંગર જેવી અનાજની ખેતીને બદલે ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા પાકો જેવા કે ફળો, શાકભાજી, મસાલા અને વાવેતર પાકો તરફ વળ્યા છે.

પરિવર્તનના મુખ્ય કારણો

ખેડૂતોમાં આવેલો આ બદલાવ અચાનક નથી, તેની પાછળ કેટલાક મજબૂત પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:

· બજાર સાથે સીધું જોડાણ: ખેડૂતો હવે સીધા બજારો સાથે જોડાઈ રહ્યા છે, જેનાથી વચેટિયાઓ દૂર થયા છે.

· ટૂંકી મૂલ્ય શૃંખલા (Value Chains): ખેતરથી બજાર સુધી પહોંચવા માટેની પ્રક્રિયા ટૂંકી અને ઝડપી બની છે.

· નિકાસમાં વધારો: ભારતીય ફળો અને મસાલાની વિદેશમાં માંગ વધી છે, જેનાથી સ્થાનિક અને નિકાસ બજારો વચ્ચે સારું સંકલન સાધવામાં આવ્યું છે.

આધુનિક ટેકનોલોજી અને ગુણવત્તા

ભગીરથ ચૌધરીએ નોંધ્યું હતું કે ઉત્પાદકતામાં વધારો અને પાકની સુધારેલી ગુણવત્તાને કારણે ખેડૂતો વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે બાગાયત અપનાવી રહ્યા છે. સપ્લાય ચેઈન એટલે કે માલ-સામાનની હેરફેરના માળખામાં થયેલી પ્રગતિએ આ ક્ષેત્રને વધુ શક્તિ આપી છે. આ પરિવર્તન માત્ર ખેડૂતો માટે જ નહીં, પણ રાષ્ટ્રની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે પણ એક મજબૂત પાયો પૂરો પાડે છે.

ટૂંકમાં, ભારતીય ખેતી હવે માત્ર પેટ ભરવા પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે એક નફાકારક વ્યવસાય બની રહી છે જેમાં બાગાયતી પાકો 'ગેમ ચેન્જર' સાબિત થઈ રહ્યા છે.