બેરૂત: મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયલ અને લેબનોન વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. યુદ્ધવિરામની જાહેરાતો છતાં ઇઝરાયલના હુમલા ચાલુ રહેતા વિશ્વભરમાં લેબનોનની સ્થિતિ ચર્ચાનો વિષય બની છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે લેબનોનમાં સરકાર કેવી રીતે ચાલે છે? આ દેશમાં સત્તાનું માળખું એટલું જટિલ અને અનોખું છે કે જે અન્ય કોઈ દેશમાં જોવા મળતું નથી.
ધર્મ અને સત્તાનો અનોખો સંગમ
લેબનોનમાં રાજકીય સત્તા કોઈ એક વ્યક્તિ કે પક્ષના હાથમાં નથી, પરંતુ તેને ધાર્મિક સમુદાયો વચ્ચે વહેંચવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થાને 'કબૂલાતવાદ' (Confessionalism) કહેવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમ મુજબ:
•    રાષ્ટ્રપતિ: હંમેશા મેરોનાઈટ ખ્રિસ્તી જ હોઈ શકે (હાલમાં જોસેફ આઉન).
•    વડા પ્રધાન: હંમેશા સુન્ની મુસ્લિમ જ હોઈ શકે (હાલમાં નવાફ સલામ).
•    સંસદના સ્પીકર: હંમેશા શિયા મુસ્લિમ જ હોઈ શકે.
આ વ્યવસ્થા એટલા માટે કરવામાં આવી છે જેથી દરેક ધાર્મિક સમુદાયને સરકારમાં યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ મળી રહે અને દેશમાં આંતરવિગ્રહ ન થાય.
નવાફ સલામ અને જોસેફ આઉન સામેના પડકારો
8 ફેબ્રુઆરી, 2025 ના રોજ પદ સંભાળનાર વડા પ્રધાન નવાફ સલામ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ રહી ચૂક્યા છે. તેમની છબી એક સુધારાવાદી નેતાની છે. જાન્યુઆરી 2026 માં ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ જોસેફ આઉન સાથે મળીને તેઓ દેશને આર્થિક કટોકટી અને યુદ્ધની ભયાનકતામાંથી બહાર લાવવા મથામણ કરી રહ્યા છે. ઇઝરાયલી હુમલાઓ બાદ તેમણે દેશમાં રાષ્ટ્રીય શોકની જાહેરાત કરીને વૈશ્વિક સમુદાય પાસે મદદની ગુહાર લગાવી છે.
હિઝબુલ્લાહ: સરકારની અંદર એક 'સમાંતર સત્તા'
લેબનોનની સૌથી મોટી જટિલતા હિઝબુલ્લાહ છે. આ એક શિયા મુસ્લિમ સશસ્ત્ર જૂથ અને રાજકીય પક્ષ પણ છે. જોકે લેબનોન પાસે પોતાની સત્તાવાર સેના (LAF) છે, પરંતુ હિઝબુલ્લાહ પાસે પોતાની અલગ સેના અને હથિયારો છે. ઇઝરાયલ સાથેનો મોટાભાગનો સંઘર્ષ હિઝબુલ્લાહને કારણે છે, જે ઘણીવાર લેબનોન સરકારના નિયંત્રણની બહાર રહીને કામ કરે છે. આ જ કારણ છે કે ઇઝરાયલ લેબનોન પર હુમલા કરવાનું બંધ કરતું નથી.
ભયંકર આર્થિક કટોકટી
યુદ્ધ ઉપરાંત લેબનોન વિશ્વની સૌથી ખરાબ આર્થિક મંદીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. બેંકિંગ સિસ્ટમ ભાંગી પડી છે અને દેશમાં વીજળીની ભારે અછત છે. આ સંજોગોમાં યુદ્ધની સ્થિતિએ લેબનોનના સામાન્ય નાગરિકોનું જીવન નરક સમાન બનાવી દીધું છે.
વિશેષ વિશ્લેષણ: લેબનોન હાલમાં બે પથ્થર વચ્ચે પિસાતું જોવા મળી રહ્યું છે—એક તરફ ઇઝરાયલી મિસાઇલો અને બીજી તરફ આંતરિક રાજકીય ખેંચતાણ. શું નવાફ સલામની સરકાર આ દેશને બચાવી શકશે? તે જોવું રહ્યું.