ટોક્યો:  બ્રહ્માંડમાં સૂર્ય માત્ર જીવનદાતા નથી, પણ તે એક અત્યંત શક્તિશાળી અગ્નિનો ગોળો પણ છે જે ગમે ત્યારે પૃથ્વીના અસ્તિત્વ માટે પડકાર બની શકે છે. ૮૦૦ વર્ષ પહેલાં, એટલે કે ઈ.સ. ૧૨૦૪માં સૂર્ય પર એક એવો ભયાનક વિસ્ફોટ થયો હતો જેની ગતિ ૮૦૦ કિલોમીટર પ્રતિ સેકન્ડ જેટલી અકલ્પનીય હતી. આ તોફાન જ્યારે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે અથડાયું ત્યારે આકાશ લોહી જેવું લાલચોળ બની ગયું હતું. જાપાનના સુપ્રસિદ્ધ કવિ ફુજીવારા નો તેઇકાએ પોતાની ડાયરી 'મેઇગેત્સુકી'માં આ રહસ્યમય લાલ પ્રકાશ વિશે લખ્યું હતું, જે આજે વૈજ્ઞાનિકો માટે સૌર તોફાનોની પેટર્ન સમજવા માટે એક અત્યંત મહત્વનો દસ્તાવેજ સાબિત થયો છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ માત્ર પ્રાચીન ડાયરી જ નહીં, પણ પૃથ્વી પર દટાયેલા જૂના વૃક્ષોના થડનો પણ અભ્યાસ કર્યો છે. આ સંશોધનમાં ચોંકાવનારી વિગતો બહાર આવી છે કે ૧૨૦૦ની સાલની આસપાસ વૃક્ષોમાં કાર્બન-૧૪ના પ્રમાણમાં અસામાન્ય વધારો થયો હતો, જે સીધો સંકેત આપે છે કે તે સમયે સૂર્યમાંથી નીકળતી અત્યંત જોખમી ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશી હતી. આ વિસ્ફોટ એટલો શક્તિશાળી હતો કે તે આખા ગ્રહની ઇલેક્ટ્રોનિક અને કુદરતી વ્યવસ્થાને હચમચાવી શકે તેમ હતો. આધુનિક યુગમાં જો આવું તોફાન ત્રાટકે, તો આપણા ઇન્ટરનેટ, જીપીએસ અને વીજળીના ગ્રીડ સેકન્ડોમાં નાશ પામી શકે છે, જે માનવજાતને ફરીથી અંધકાર યુગમાં ધકેલી દેવા માટે પૂરતું છે.

અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન માટે આ વિષય માત્ર ઈતિહાસ નથી પણ ભવિષ્યની ચેતવણી છે. ૧૯૭૨માં પણ આવું જ એક સૌર તોફાન આવ્યું હતું, જે જો એપોલો ૧૩ મિશન સાથે અથડાયું હોત તો અંતરિક્ષ યાત્રીઓ જીવતા બચ્યા ન હોત. હાલમાં નાસાના 'આર્ટેમિસ ૨' જેવા આગામી ચંદ્ર મિશનો પર પણ સૂર્યના આવા પ્રકોપનો સતત ભય તોળાઈ રહ્યો છે. સૂર્ય દર ૧૧ વર્ષે પોતાની સક્રિયતાના ચક્રમાંથી પસાર થાય છે, અને વૈજ્ઞાનિકોને ડર છે કે ૮૦૦ વર્ષ જૂનું એ ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન જો ફરી થયું, તો પૃથ્વીની આધુનિક સભ્યતા માટે તે સંભાળવું મુશ્કેલ બની જશે.