તહેરાન,તા.૧૩: એક ટ્રિલિયન ડોલર... આ આંકડો છે યુદ્ધને કારણે ઈરાનને થયેલા મહત્તમ સંભવિત નુક્‍સાનનો, જેની ભરપાઈ કોણ કરશે તે કોઈ નથી જાણતું. ઈરાન યુદ્ધ ભલે દુનિયા માટે તમાશો બની રહ્યું હોય પરંતુ તેના કારણે દેશના સામાન્‍ય લોકોની કેવી કફોડી હાલત થઈ છે તેની અત્‍યંત ચોંકાવનારી માહિતી હવે ધીરે-ધીરે બહાર આવી રહી છે. ઈરાનની આસપાસના દેશો ક્રુડ ઓઈલના જોરે કલ્‍પના ના કરી શકાય તેવી જાહોજલાલીમાં આળોટી રહ્યા છે જ્‍યારે ઈરાનના લોકો અમેરિકાએ મૂકેલા પ્રતિબંધો તેમજ ભરપૂર કરપ્‍શનને કારણે સાવ ગરીબીમાં જિંદગી વિતાવી રહ્યા છે.

ઈરાનની ઈકોનોમીની હાલત યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલા જ વેન્‍ટિલેટર પર હતી અને તેના ટકી રહેવાની જે થોડીઘણી આશા હતી તે હવે યુદ્ધને કારણે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. વોરને લીધે મોંઘવારીમાં ૫૦ ટકા જેટલો ભયાનક વધારો થયો છે અને દેશના ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરને એટલું બધું ડેમેજ થયું છે કે તેને દુરસ્‍ત કરવામાં ઘણા વર્ષો લાગી જશે.

ઈરાનને વોરથી કેટલું નુક્‍સાન થયું છે તેનો કોઈ સત્તાવાર આંકડો હજુ સુધી જાહેર નથી કરાયો, પરંતુ એક અંદાજ અનુસાર આ આંકડો ૩૦૦ બિલિયન ડોલરથી એક ટ્રિલિયન ડોલરની વચ્‍ચે હોઈ શકે છે. ખાસ તો દેશની સૌથી મોટી પેટ્રોકેમિકલ ફેસિલિટી અને સ્‍ટીલ પ્‍લાન્‍ટ્‍સને જે નુક્‍સાન થયું છે તે ઘણું જ ગંભીર છે, ઈરાનીયન મીડિયાનો દાવો છે કે તેના કારણે બે લાખ લોકો બેરોજગાર થઈ ગયા છે અને તેની અસર ખૂબ જ લાંબા ગાળા સુધી અનુભવાશે.

આ ઉપરાંત ખેતી, મેન્‍યુફેક્‍ચરિંગ, ટેક્‍સટાઈલ અને અન્‍ય ઈન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ પણ સંસાધનોની તંગી સામે ઝઝૂમી રહી છે, જેનાથી પ્રોડક્‍શન ધીમું પડી જતાં મોંઘવારી વધી રહી છે આટલું ઓછું હોય તેમ પબ્‍લિક પાસે પૈસા જ ના હોવાથી ઈકોનોમી સાવ ઠપ્‍પ પડી ગઈ છે. ઈરાનના ટોચના અધિકારીઓ તો એવો પણ દાવો કરે છે કે યુદ્ધને કારણે દસેક લાખ લોકોને પોતાની નોકરીઓ ગુમાવવી પડી છે. જો અમેરિકાએ ઈરાન પરના પ્રતિબંધોને હળવા ના કર્યા તો આ દેશ માટે યુદ્ધને કારણે થયેલા નુક્‍સાનમાંથી બેઠા થવું લગભગ અશક્‍ય બની જશે.

ઈરાનને ફોરેન ઈન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટની સાથે-સાથે મશીનરી સહિતના સામાનની મોટાપાયે આયાત કરવાની ખૂબ જ જરૂર છે, જેમાં અમેરિકાએ મૂકેલા પ્રતિબંધો આડે આવી રહ્યા છે. ઈરાનના પ્રેસિડેન્‍ટે યુદ્ધ પહેલાના ભાષણમાં જ એ વાતનો સ્‍વીકાર કર્યો હતો કે સરકર બજેટ ક્રાઈસિસનો સામનો કરી રહી છે અને તેની પાસે દેશ ચલાવવા માટે પૈસા નથી. વોર પહેલા જ મોંઘવારી, પાણી અને એનર્જીની કમી જેવી સમસ્‍યાઓને પહોંચી વળવા માટે સરકાર હાંફી રહી તેવામાં યુદ્ધે તેની હાલત વધુ ખરાબ કરી મૂકી છે.

દેશના મોટાભાગના વર્કર્સને ફેબ્રુઆરી મહિનાથી કોઈ પગાર નથી મળ્‍યો, દુકાનો, ધંધાઓ તેમજ બજારો બંધ પડી ગયા છે, ઈન્‍ટરનેટ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો હોવાથી ઓનલાઈન બિઝનેસ પણ બંધ છે. લોકો હવે ખર્ચા કાઢવા માટે ઘરમાં જે કંઈ હોય તે વેચવા કાઢી રહ્યા છે, પરંતુ તેનુંય કોઈ લેવાલ નથી. જેમના ધંધા હાલ ચાલુ છે તેમને પણ પેમેન્‍ટ નથી મળી રહ્યા અને માલ વેચાઈ ના રહ્યો હોવાથી પ્રોડક્‍શન ગમે ત્‍યારે બંધ કરી દેવું પડે તેવી સ્‍થિતિ છે.

ઈરાન ટ્રમ્‍પ પર કેટલું ભારે પડી રહ્યું છે તે જાણવાની લોકોને અતિશય તાલાવેલી છે, પણ આ યુદ્ધની દેશની પ્રજા શું કિમત ચૂકવી રહી છે તે જાણવામાં કદાચ કોઈનેય રસ નથી. યુદ્ધમાં શૂરવીરતાની વાતો માત્ર એવા જ લોકો કરતા હોય છે કે જેમને તેમાં કશુંય ગુમાવવાનું નથી હોતું અને માત્ર ભાષણો જ આપવાના હોય છે. ઈરાન વોરની કિમત માત્ર તેના નાગરિકોએ જ નહીં પરંતુ સીધી અથવા આડકતરી રીતે આખી દુનિયાએ ચૂકવી છે.