મહુ | તા. 13: આવતીકાલે ૧૪ એપ્રિલ એટલે કે ભારતના સૌથી પ્રભાવશાળી નેતા અને ભારતીય બંધારણના મુખ્ય શિલ્પી ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકરની જન્મજયંતિ. આ દિવસ માત્ર એક મહાન નેતાના જન્મદિવસની ઉજવણી નથી, પરંતુ તે સમાનતા, ન્યાય અને શોષિતોના ઉત્થાન માટેના એ ઐતિહાસિક સંઘર્ષની યાદ અપાવે છે જેણે આધુનિક ભારતનો પાયો નાખ્યો હતો.
સંઘર્ષ અને શિખર: પ્રારંભિક જીવન
૧૮૯૧માં મધ્યપ્રદેશના મહુ (હવે ડૉ. આંબેડકર નગર) માં જન્મેલા ભીમરાવ એ રામજી માલોજી સકપાલ અને ભીમાબાઈના ૧૪માં સંતાન હતા. પિતા લશ્કરી અધિકારી હોવા છતાં, તે સમયે પ્રવર્તતા જ્ઞાતિ-આધારિત ભેદભાવને કારણે બાળપણમાં તેમણે ગંભીર અન્યાય સહન કરવો પડ્યો હતો. જોકે, આ અપમાનોએ તેમનામાં શિક્ષણ પ્રત્યે એવી જીજ્ઞાસા જગાડી કે તેઓ વિશ્વના શ્રેષ્ઠ ન્યાયશાસ્ત્રી અને અર્થશાસ્ત્રી તરીકે ઉભરી આવ્યા.
બંધારણ અને સામાજિક ક્રાંતિ
ભારતીય બંધારણની મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે ડૉ. આંબેડકરે એ સુનિશ્ચિત કર્યું કે દેશનો દરેક નાગરિક કાયદા સમક્ષ સમાન ગણાય. તેમણે ૧૯૨૪માં 'બહિષ્કૃત હિતકારિણી સભા' સ્થાપી અને ૧૯૨૭ના મહાડ સત્યાગ્રહ તેમજ ૧૯૩૦ના કાલારામ મંદિર ચળવળ દ્વારા હજારો વર્ષોથી વંચિત રહેલા સમુદાયોને સન્માન અપાવ્યું.
RBI ની સ્થાપના પાછળ બાબાસાહેબના આર્થિક વિચારો
ખૂબ ઓછા લોકો જાણે છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની સ્થાપના પાછળ બાબાસાહેબના આર્થિક વિચારોનો મોટો ફાળો છે. ૧૯૨૩માં તેમના પુસ્તક "ધ પ્રોબ્લેમ ઓફ ધ રૂપી" એ હિલ્ટન યંગ કમિશનને પાયાનું માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું હતું, જેના પરિણામે ૧૯૩૫માં ભારતની કેન્દ્રીય બેંક અસ્તિત્વમાં આવી.
સમગ્ર ભારતમાં ભક્તિભાવપૂર્વક ઉજવણી
આજે ૧૩ એપ્રિલની પૂર્વસંધ્યાએ જ દેશભરમાં, ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશમાં ઉત્સાહનો માહોલ છે. ઠેર-ઠેર પ્રતિમાઓને ફૂલહાર ચઢાવવામાં આવશે, સાંસ્કૃતિક રેલીઓ નીકળશે અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સેમિનાર યોજાશે. દલિતોના મસીહા ગણાતા બાબાસાહેબે સ્થાપેલા 'શિક્ષિત બનો, સંગઠિત બનો અને સંઘર્ષ કરો'ના સૂત્રને યાદ કરીને લાખો અનુયાયીઓ ચૈત્ય ભૂમિ અને દીક્ષા ભૂમિ પર ઉમટી પડશે.
લોકશાહી અને સમાવેશી ભારતના સ્વપ્નદ્રષ્ટા એવા બાબાસાહેબના વિચારો આજે પણ કરોડો યુવાનો માટે દીવાદાંડી સમાન છે.