નવી દિલ્હી | તા. 13: વિશ્વનું ધ્યાન જ્યારે ઇઝરાયેલ-ઈરાન સંઘર્ષ પર કેન્દ્રિત છે, ત્યારે ભારતની પૂર્વ સરહદે આવેલા મ્યાનમારમાં લશ્કરી જુન્ટા (સૈન્ય શાસન) અત્યંત ચતુરાઈથી પોતાની સત્તા મજબૂત કરી રહ્યું છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ના બળવા પછી, જનરલ મીન આંગ હ્લેઇંગની આગેવાની હેઠળનું સૈન્ય હવે 'શિસ્તબદ્ધ લોકશાહી'ના નામે એવી ચૂંટણીઓ યોજવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જેને વિશ્વના નિષ્ણાતો 'શરમજનક અને નકલી' ગણાવી રહ્યા છે. વિરોધ પક્ષો પર પ્રતિબંધ અને નેતાઓની ધરપકડ વચ્ચે આ ચૂંટણી માત્ર લશ્કરી શાસનને કાયદેસરતા અપાવવાનો એક દેખાડો માત્ર છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક માથાનો દુખાવો
મ્યાનમારની અસ્થિરતા ભારત માટે માત્ર પાડોશી દેશની આંતરિક બાબત નથી, પરંતુ તે સીધી રીતે ભારતની આંતરિક સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી છે. મ્યાનમાર સાથે ભારતની ૧,૬૪૩ કિલોમીટર લાંબી સરહદ છે. બળવા પછી અત્યાર સુધીમાં આશરે ૩૧,૦૦૦ શરણાર્થીઓ મિઝોરમમાં આશરો લઈ ચૂક્યા છે. આ સિવાય, છિદ્રાળુ સરહદનો લાભ લઈને આતંકવાદી સંગઠનો અને ડ્રગ માફિયાઓ ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોમાં હથિયારો અને નશીલા દ્રવ્યો ઠાલવી રહ્યા છે, જે મણિપુર અને મિઝોરમની શાંતિ માટે મોટો પડકાર છે.
ચીનની કુટિલ ચાલ અને ભારતની એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસી
મ્યાનમારમાં લોકશાહીનું ગળું ઘોંટાયા પછી પશ્ચિમી દેશોએ તેના પર પ્રતિબંધો લાદ્યા છે, જેનો સીધો ફાયદો ચીન ઉઠાવી રહ્યું છે. ચીન મ્યાનમારને તેના 'બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ' (BRI) ના ભાગરૂપે ઊર્જા કોરિડોર તરીકે વાપરી રહ્યું છે. જો મ્યાનમાર સંપૂર્ણપણે ચીનના શરણમાં જતું રહે, તો ભારતની 'એક્ટ ઇસ્ટ' પોલિસી અને કલાદાન મલ્ટિમોડલ પ્રોજેક્ટ જેવા મહત્વકાંક્ષી કનેક્ટિવિટી પ્લાન્સ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
માનવતાવાદી કટોકટી અને જમીની વાસ્તવિકતા
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અંદાજ મુજબ, મ્યાનમારની અડધી વસ્તી અત્યારે ગરીબી રેખા નીચે જીવી રહી છે અને ૩૦ લાખથી વધુ લોકો આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત થયા છે. પીપલ્સ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (PDF) અને વંશીય સશસ્ત્ર જૂથો સૈન્ય સામે અનેક મોરચે લડાઈ લડી રહ્યા છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૩માં 'ઓપરેશન ૧૦૨૭' દ્વારા બળવાખોરોએ સૈન્યને મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું, જે દર્શાવે છે કે સૈન્ય શાસન અંદરથી નબળું પડી રહ્યું છે.
ભારત માટે આગળનો માર્ગ
ભારતે અત્યારે નૈતિકતા અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે. મ્યાનમારના લશ્કરી વડાઓ સાથે કામકાજ ચાલુ રાખવાની સાથે સાથે ભારતે ત્યાંના નાગરિક સંગઠનો અને વંશીય જૂથો સાથે પણ સંપર્ક વધારવો પડશે. નવી દિલ્હીએ એ સમજવું પડશે કે સાગાઇંગ અથવા ચીન પ્રાંતમાં થતી કોઈ પણ હલચલનો પડઘો ભારતના મણિપુર કે મિઝોરમમાં ચોક્કસપણે સંભળાય છે. મ્યાનમારમાં શાંતિ એ માત્ર મ્યાનમાર માટે નહીં, પણ ભારતના પૂર્વોત્તર રાજ્યોની સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.