નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક રાજનીતિ અને ઉર્જા સુરક્ષાના મોરચે ભારત માટે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. સાત વર્ષના લાંબા અંતરાલ બાદ પ્રથમ વખત ઈરાની તેલથી ભરેલા તોતિંગ જહાજો (VLCC) ભારતીય બંદરો પર પહોંચ્યા છે. અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી કામચલાઉ છૂટછાટનો ઉપયોગ કરીને ભારતીય રિફાઈનર્સે તેહરાન પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી ફરી શરૂ કરી છે, જે ભારતની વધતી જતી ઈંધણની જરૂરિયાતોને જોતા અત્યંત મહત્વનું પગલું ગણાય છે.
સિક્કા અને ઓડિશામાં જહાજોનું આગમન
શિપ ટ્રેકિંગ ડેટા અનુસાર, ઈરાની ધ્વજ ધરાવતું 'ફેલિસિટી' નામનું જહાજ પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત સ્થિત સિક્કા બંદર પર પહોંચી ગયું છે. બીજી તરફ, 'જયા' નામનું જહાજ ઓડિશાના પૂર્વી કિનારે લાંગર્યું છે. આ બંને 'વેરી લાર્જ ક્રૂડ કેરિયર્સ' (VLCC) છે, જેમાંથી દરેક લગભગ ૨૦ લાખ બેરલ તેલ વહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. મે ૨૦૧૯ પછી આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે ઈરાનનો કાર્ગો ભારતીય કિનારે પહોંચ્યો હોય.
રિલાયન્સ અને IOC દ્વારા ખરીદી
ભારતની ટોચની રિફાઈનર 'ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન' (IOC) એ જયા જહાજ પર લદાયેલું તેલ ખરીદ્યું છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વના સૌથી મોટા રિફાઈનિંગ કોમ્પ્લેક્સના સંચાલક 'રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ'ને પણ ઈરાની તેલ ખરીદવા માટે સરકાર તરફથી મંજૂરી મળી ગઈ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આમાંના ઘણા જહાજો ૨૦ વર્ષથી વધુ જૂના છે અને ટેકનિકલી યુએસ પ્રતિબંધો હેઠળ છે, તેમ છતાં વર્તમાન છૂટછાટને કારણે આ વ્યવહાર શક્ય બન્યો છે.
સમયની મર્યાદા અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી આ વિશેષ છૂટ ૧૯ એપ્રિલના રોજ સમાપ્ત થવાની છે. તેથી, ભારતીય કંપનીઓ આ સમયમર્યાદા પહેલા વધુમાં વધુ જથ્થો મેળવવા માટે યુદ્ધના ધોરણે કામ કરી રહી છે. વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા તેલ આયાતકાર દેશ તરીકે ભારત માટે ઈરાન હંમેશા સસ્તું અને નજીકનું તેલ સ્ત્રોત રહ્યું છે. યુએસ દબાણ છતાં ફરી શરૂ થયેલો આ વેપાર દર્શાવે છે કે ભારત પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા માટે વૈશ્વિક સ્તરે મજબૂત રાજદ્વારી સંતુલન જાળવી રહ્યું છે.
આવનારા દિવસોમાં પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ અને અમેરિકાની આગામી નીતિ ભારત-ઈરાન તેલ સંબંધોની નવી દિશા નક્કી કરશે.