નવી દિલ્હી : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો ફરી એકવાર તણાવપૂર્ણ વળાંક પર છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા રાજદ્વારી પ્રયાસો છતાં બંને દેશો વચ્ચે કોઈ નક્કર ઉકેલ આવતો નથી. હાલની સ્થિતિ જોતા એવું લાગે છે કે સમગ્ર વાટાઘાટો માત્ર $24 બિલિયનના ફ્રીઝ થયેલા ઈરાની ફંડ પર આવીને અટકી ગઈ છે. ઈરાનના વરિષ્ઠ સૈન્ય સલાહકાર મોહસિન રેઝઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો અમેરિકા આ રકમ મુક્ત કરવા માંગતું હોય તો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે પહેલું ડગલું ભરવું પડશે.

શા માટે અટકી છે સમજૂતી?

ઈરાનની માંગ છે કે તેમના જે નાણાં વર્ષોથી પ્રતિબંધોને કારણે વિદેશી બેંકોમાં ફ્રીઝ છે, તે તેમને પાછા મળવા જોઈએ. ઈરાન ઈચ્છે છે કે પહેલા $12 બિલિયન મુક્ત કરવામાં આવે અને ત્યારબાદના તબક્કામાં બાકીના $12 બિલિયન આપવામાં આવે. બીજી તરફ, અમેરિકી વહીવટીતંત્રને ડર છે કે આટલી મોટી રકમ મુક્ત કરવાથી ઈરાનને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળશે, જે વોશિંગ્ટન માટે ભવિષ્યમાં નબળાઈનું કારણ બની શકે છે. આ મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે 'ભરોસા'નો અભાવ સૌથી મોટી મુશ્કેલી બની રહ્યો છે.

યુદ્ધ ફેલાવાની ભીતિ: ઈરાનની આક્રમક ચેતવણી

આ રાજદ્વારી ગતિરોધની વચ્ચે ઈરાને યુદ્ધની સંભાવનાઓ પર અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. મોહસિન રેઝઈએ ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા કોઈ પણ પ્રકારની લશ્કરી કાર્યવાહી કરશે, તો સંઘર્ષ માત્ર ફારસની ખાડી સુધી સીમિત નહીં રહે. ઈરાનનો ઈરાદો સ્પષ્ટ છે: જો હુમલો થશે તો તેની પ્રતિક્રિયા બાબ-અલ-મન્ડેબ, લાલ સમુદ્ર, ભૂમધ્ય સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગર સુધી વિસ્તરી શકે છે. આ ચેતવણી વિશ્વના દરિયાઈ વેપાર માર્ગો માટે એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે.

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુજ અને ઈરાનનો દાવો

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુજ અંગે ઈરાને ફરીથી પોતાનો મક્કમ પક્ષ રજૂ કર્યો છે. ઈરાન અને ઓમાન આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર પોતાની સંપ્રભુતાનો દાવો કરે છે. રેઝઈના નિવેદન મુજબ, આ વિસ્તારના સંચાલનની સંપૂર્ણ જવાબદારી ઈરાન અને ઓમાનની છે. કોઈ પણ બાહ્ય હસ્તક્ષેપ અથવા દરિયાકાંઠાના તણાવથી આ વિસ્તારમાં સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે, જે વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય માટે મોટું જોખમ સાબિત થઈ શકે છે.

શું છે આગામી માર્ગ?

વિશ્લેષકો માને છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં અત્યારે શાંતિની ખૂબ જરૂર છે, પરંતુ ઈરાન તરફથી ફ્રીઝ થયેલા ફંડને શરત બનાવવી એ દર્શાવે છે કે બંને દેશો વચ્ચે હજુ પણ વિશ્વાસની મોટી ખાઈ છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર કોઈ પણ એવો સમજૂતી કરવા માંગતું નથી જે તેમને નબળા પાડે, અને ઈરાન પોતાની સંપત્તિ પર અધિકાર માંગવા માટે મક્કમ છે. હવે જોવાનું એ છે કે આ રાજદ્વારી રમત કઈ તરફ વળે છે અને શું બંને દેશો મધ્યમ માર્ગ શોધી શકશે કે પછી પરિસ્થિતિ વધુ વણસશે.