મુંબઈ : ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ગત સપ્તાહ આર્થિક સ્થિરતાના સંકેત લઈને આવ્યું છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી તાજેતરની સાપ્તાહિક આંકડાકીય માહિતી મુજબ, દેશનો વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર (Forex Reserves) ૯૩.૮ કરોડ ડૉલરના વધારા સાથે ૬૮૨.૩૨૧ અબજ ડૉલરની સપાટીએ પહોંચ્યો છે. આ આંકડો એવા સમયે મહત્વનો છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે અનેક આર્થિક અને ભૌગોલિક અનિશ્ચિતતાઓ પ્રવર્તી રહી છે. નોંધનીય છે કે, આ અગાઉના સપ્તાહમાં આ અનામત ૭.૫૧૧ અબજ ડૉલર ઘટીને ૬૮૧.૩૮૪ અબજ ડૉલર થઈ હતી, જેની સરખામણીએ આ રિકવરી પ્રોત્સાહક છે.

ઐતિહાસિક પડકારો અને RBI ની ભૂમિકા

દેશની વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત ૨૭ ફેબ્રુઆરીના રોજ ૭૨૮.૪૯૪ અબજ ડૉલરની વિક્રમી સપાટી પર પહોંચી હતી. જોકે, ત્યારબાદના સમયગાળામાં ભૂ-રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન-ઈઝરાયલ અને મધ્ય-પૂર્વના દેશો વચ્ચે ફાટી નીકળેલા સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાની સીધી અસર ભારતીય રૂપિયા પર પડી હતી, જેને સ્થિર રાખવા અને ડોલરની માંગને પહોંચી વળવા માટે રિઝર્વ બેંકે સમયાંતરે બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરવો પડ્યો હતો, જેના પરિણામે અનામતમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

અનામતના વિવિધ ઘટકોની સ્થિતિ

રિઝર્વ બેંકની યાદી અનુસાર, વિદેશી ચલણી અસ્ક્યામતો (Foreign Currency Assets - FCA) માં પણ વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જે ૩.૧૧૬ અબજ ડૉલર વધીને ૫૪૬.૧૪૮ અબજ ડૉલર પર પહોંચી છે. આ અસ્ક્યામતોમાં અમેરિકી ડૉલર ઉપરાંત યુરો, બ્રિટિશ પાઉન્ડ અને જાપાની યેન જેવી મુખ્ય ચલણની હિલચાલનો પણ સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ, સોનાની અનામતમાં ૨.૧૮૬ અબજ ડૉલરનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે હાલ ૧૧૨.૬ અબજ ડૉલર પર છે. ઈન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) સાથેની ભારતની અનામત ૮૦ લાખ ડૉલર વધીને ૪.૮૨૬ અબજ ડૉલર થઈ છે, જ્યારે સ્પેશિયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ (SDR) ૧૮.૭૪૭ અબજ ડૉલર પર સ્થિર રહ્યા છે.

આર્થિક અસરો

નિષ્ણાતો માને છે કે ફોરેક્સ રિઝર્વમાં આ વધારો ભારતીય અર્થતંત્રની આંતરિક મજબૂતીનું પ્રમાણ છે. જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારી અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ હોય, ત્યારે આટલી મોટી અનામત દેશને આયાત બિલ ચૂકવવામાં અને આર્થિક આંચકા સામે રક્ષણ આપવામાં મદદરૂપ થાય છે. RBI ની આ આંકડાકીય જાળવણી ભારતના નાણાકીય શાસન અને વ્યવસ્થાપન પરના વિશ્વાસને દ્રઢ કરે છે.