નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક સ્તરે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની ક્રાંતિ વચ્ચે ભારતીય યુવા પેઢી (GenZ) માત્ર ડિજિટલ મનોરંજનમાં વ્યસ્ત રહેતા ટેક્નોલોજીના જ્ઞાનમાં અન્ય દેશો કરતાં ખૂબ પાછળ રહી ગઈ છે. જ્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર તેના નાગરિકોને AI અર્થવ્યવસ્થા માટે સજ્જ કરી રહ્યું હતું, ત્યારે ભારતીય યુવાનો સોશિયલ મીડિયા પર 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' જેવા મીમ્સ અને રીલ્સ બનાવવામાં વ્યસ્ત હતા. સત્તાવાર આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત તેના કાર્યબળના માત્ર ૨.૩ ટકા લોકોને જ ઔપચારિક ડિજિટલ અને AI કૌશલ્યની તાલીમ આપે છે, જેની સરખામણીએ યુનાઇટેડ કિંગડમમાં ૬૮ ટકા, જર્મનીમાં ૭૫ ટકા અને દક્ષિણ કોરિયામાં ૯૬ ટકા લોકોને સક્ષમ બનાવવામાં આવ્યા છે, જે એક મોટું સભ્યતાગત અંતર દર્શાવે છે.
ગ્લોબલ AI રેડીનેસ ઇન્ડેક્સના સોર્સ અનુસાર, ભારત ૬૨.૮૧ ના સ્કોર સાથે વૈશ્વિક સ્તરે ૪૬મા ક્રમે ફેંકાઈ ગયું છે, જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ૮૭.૦૩ ના સ્કોર સાથે મોખરે છે અને દક્ષિણ કોરિયા ૭૯.૯૮ પર છે. આ ઇન્ડેક્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેલેન્ટ પાઇપલાઇન અને સરકારી રોકાણના આધારે વસ્તીની સક્ષમતા માપે છે. ભારતમાં વિરોધાભાસ એ છે કે ૫૦ ટકાથી વધુ GenZ યુવાનો દરરોજ ચાર કલાકથી વધુ સમય ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ અને વૉટ્સએપ પર વિતાવે છે, જેને કારણે છેલ્લી સદીનું આ સૌથી મોટું તકનીકી પરિવર્તન પૃષ્ઠભૂમિમાં જ રહી ગયું છે અને દેશ માળખાકીય ધ્યાન નિષ્ફળતાનો ભોગ બન્યો છે.
 નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઓફિસ (NSO) ના અહેવાલ મુજબ, ૧૫ થી ૨૪ વર્ષની વયના માત્ર ૨૬.૮ ટકા ભારતીયો પાસે જ પ્રાથમિક ડિજિટલ ક્ષમતાઓ છે, જે દર્શાવે છે કે દેશની યુવા વસ્તી પ્રોમ્પ્ટ એન્જિનિયરિંગ કે મોડેલ ફાઇન-ટ્યુનિંગ તો દૂર, સામાન્ય ડિજિટલ અવરોધ પણ પાર કરી શકતી નથી. વૈશ્વિક કન્સલ્ટન્સી ફર્મ EY ના સંશોધનમાં એક ક્રૂર વિડંબના સામે આવી છે કે ભારતીય યુવાનોમાં આત્મવિશ્વાસ વધુ છે પરંતુ તેઓ AI સાક્ષરતાનો અર્થ ખોટો સમજી રહ્યા છે. હોમવર્ક માટે ચેટજીપીટીનો ઉપયોગ કરવો કે ટ્રાન્સફોર્મર આર્કિટેક્ચર સમજ્યા વિના મિડજર્નીની ઈમેજ શેર કરવી એ માત્ર 'નિષ્ક્રિય વપરાશ' છે, જે ભવિષ્યના જોબ માર્કેટમાં રોજગારી મેળવવા માટે બિલકુલ નકામી સાબિત થશે.
  ભૂતકાળમાં કમ્પ્યુટર યુગના આગમન વખતે ભારતે મેળવેલી આઈટી લીડ ગુમાવવાની આ સ્થિતિને જોતા હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હાલની પરિસ્થિતિને સુધારવા માટે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને આઈટી મંત્રાલય દ્વારા આગામી દિવસોમાં શાળા-કોલેજોના અભ્યાસક્રમમાં એઆઈ ડેવલપમેન્ટના વિષયો ફરજિયાત ઉમેરવાનું આયોજન થઈ રહ્યું છે. હવે પછીના પગલાં તરીકે, સરકાર દ્વારા ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોના યુવાનો માટે ખાસ સ્કીલ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ શરૂ કરવામાં આવશે, જેથી ભારતીય યુવા ધનને માત્ર સોશિયલ મીડિયાના ગ્રાહક બનતા રોકીને વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે ઉત્પાદક બનાવી શકાય.