નવી દિલ્હી, તા. 08: વૈશ્વિક ઉર્જા ક્ષેત્રે ચીન અત્યારે એક અસાધારણ ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. તાજેતરના એક યુએસ રિપોર્ટ મુજબ, ચીને 2016 થી 2024 ના ટૂંકા ગાળામાં પોતાની પરમાણુ ઉર્જા ક્ષમતામાં 76 ટકાનો જંગી વધારો કરીને તેને 58.7 ગીગાવોટ સુધી પહોંચાડી દીધી છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ચીન માત્ર પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો જ પૂરી નથી કરી રહ્યું, પરંતુ પરમાણુ શક્તિના માધ્યમથી વૈશ્વિક પાવર બેલેન્સમાં પણ મોટો ફેરફાર લાવી રહ્યું છે. હાલમાં વિશ્વભરમાં જેટલા પરમાણુ રિએક્ટર બની રહ્યા છે, તેમાંથી 49 ટકાથી વધુ હિસ્સો એકલા ચીનનો છે.
વ્યૂહાત્મક આયોજન અને ઝડપી સફળતાનું રહસ્ય
ચીન આટલી ઝડપથી આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ કેવી રીતે પૂર્ણ કરી રહ્યું છે? રિપોર્ટ અનુસાર, ચીને પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સ માટે અત્યંત પ્રમાણિત પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ પદ્ધતિ અપનાવી છે. ચીન એકસાથે 6 થી 10 રિએક્ટરના બેચમાં કામ કરે છે, જેથી તેને 'સ્કેલની અર્થવ્યવસ્થા' (Economies of Scale) નો મોટો લાભ મળે છે. એટલું જ નહીં, પરમાણુ ઉર્જા માટે જરૂરી પ્લાન્ટ ઘટકોના સ્થાનિક ઉત્પાદન પર ભાર મૂકીને ચીને વિદેશી વિક્રેતાઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી દીધી છે. દુનિયાભરમાં જ્યાં એક પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ તૈયાર થતા સરેરાશ 9 વર્ષ લાગે છે, ત્યાં ચીન તેને માત્ર 5 થી 7 વર્ષમાં પૂર્ણ કરી દે છે.
પરમાણુ કાફલાનું વિસ્તરણ અને નવીનતાઓ
ચીનના પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ મુખ્યત્વે દેશના પૂર્વ કિનારે, લિયાઓનિંગથી હૈનાન સુધીના દરિયાકાંઠાના વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોમાં આવેલા છે. આ પ્લાન્ટ્સમાં મોટાભાગે દબાણયુક્ત પાણીના રિએક્ટર (Pressurized Water Reactors) નો ઉપયોગ થાય છે. આ સિવાય ચીન હવે નવીનતા તરફ વળ્યું છે અને તેનું પ્રથમ 'નાનું મોડ્યુલર રિએક્ટર' (SMR) - લિંગલોંગ-1 બનાવી રહ્યું છે. આ રિએક્ટર વીજ ઉત્પાદન ઉપરાંત પાણીના ડિસેલિનેશન અને ડિસ્ટ્રિક્ટ હીટિંગ જેવા બહુહેતુક કાર્યોમાં પણ મદદરૂપ થશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે સંકેત
ચીનનું આ પરમાણુ વિસ્તરણ માત્ર આર્થિક કે ઉર્જા સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભૌગોલિક રાજનીતિમાં પણ ઘણું મહત્વ ધરાવે છે. વૈશ્વિક સરેરાશ કરતા અનેકગણી ઝડપથી પરમાણુ માળખું તૈયાર કરવાની ક્ષમતા ચીનને વિશ્વ મંચ પર એક શક્તિશાળી દેશ તરીકે સ્થાપિત કરી રહી છે. 2025 અને 2026 માં પણ નવા રિએક્ટર્સ કાર્યરત કરીને ચીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે ઉર્જા ક્ષેત્રે કોઈ પણ દેશથી પાછળ રહેવા માંગતું નથી. ચીનની આ આક્રમક પરમાણુ નીતિ હવે વિશ્વના અન્ય દેશો માટે પણ અભ્યાસનો વિષય બની ગઈ છે.