નવી દિલ્હી, : સ્થાનિક શાસનને મજબૂત કરવા અને ગ્રામીણ સ્તરે નાણાકીય વિકેન્દ્રીકરણને વેગ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ દિશામાં પગલાં લીધાં છે. પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના સચિવ વિવેક ભારદ્વાજે જણાવ્યું છે કે, ૧૬મા નાણા પંચ સમક્ષ મંત્રાલયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર ભંડોળ મેળવવાનો નથી, પરંતુ પાયાના સ્તરે શાસન વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક અને શક્તિશાળી બનાવવાનો છે. તેમણે રાજ્ય નાણા પંચો માટે ડેટાસેટ્સ પરનો અહેવાલ રજૂ કરતા આ અંગે સવિસ્તાર માહિતી આપી હતી.

પંચાયતો માટે રૂ. 87,000 કરોડની વિશેષ ગ્રાન્ટ

સરકાર દ્વારા પંચાયતો માટે ૮૭,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની કામગીરી અનુદાન (Performance Grant) ની પુનઃ રજૂઆત કરવામાં આવી છે, જેનું સચિવ વિવેક ભારદ્વાજે સ્વાગત કર્યું છે. આ ગ્રાન્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે પંચાયતોની પોતાની મહેસૂલ વસૂલાત કરવાની ક્ષમતા સાથે જોડાયેલી હશે. આ વ્યવસ્થા પંચાયતોને આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બનવા માટે પ્રેરિત કરશે. આ ઉપરાંત, શહેરીકરણની દિશામાં આગળ વધી રહેલા વિસ્તારો (Peri-urban areas) માટે ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના 'શહેરીકરણ પ્રીમિયમ'ની જોગવાઈ કરીને સરકારે સ્થાનિક સંસ્થાઓની જરૂરિયાતોને ખાસ મહત્વ આપ્યું છે.

ડેટા સિસ્ટમ અને પાયાની સુવિધાઓ પર ભાર

આ પ્રસંગે મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર વી. અનંત નાગેશ્વરને જણાવ્યું હતું કે, ગ્રામીણ ભારતમાં જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે મજબૂત ડેટા સિસ્ટમ અનિવાર્ય છે. તેમણે કહ્યું કે, "પંચાયતો પાણી, રસ્તા અને આંગણવાડી જેવી પાયાની સેવાઓ કેટલી કાર્યક્ષમતાથી પૂરી પાડે છે, તેના પર જ ગ્રામીણ ભારતની પ્રગતિનો આધાર છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે નાણાકીય સંઘવાદને મજબૂત કરવા માટે રાજ્ય નાણા પંચોનું સશક્તિકરણ અત્યંત જરૂરી છે.

શાસનમાં સુધારાની નવી રાહ

સરકારના આ પગલાથી પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ માત્ર કેન્દ્ર કે રાજ્યની ગ્રાન્ટ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતે મહેસૂલ ઊભું કરવા માટે સક્રિય બનશે. આ પ્રકારના સુધારાઓથી ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં વિકાસના કામોમાં ઝડપ આવશે અને સેવા વિતરણની ગુણવત્તામાં પણ મોટો સુધારો જોવા મળશે. સરકારનો આ અભિગમ 'ગામડાંનું સશક્તિકરણ, દેશનું સશક્તિકરણ' ના સંકલ્પને સાકાર કરવામાં મદદરૂપ થશે.