નવી દિલ્હી, તા. ૦૯ જૂન, ૨૦૨૬: ભારત અને નેપાળના લાખો પરિવારો માટે એક અત્યંત રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. બંને દેશોએ હવે પોતાની ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ—ભારતના 'યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ' (UPI) અને નેપાળના 'નેશનલ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ' (NPI)—ને એકબીજા સાથે જોડી દીધી છે. આ આધુનિક જોડાણ ક્રોસ-બોર્ડર રેમિટન્સના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન સાબિત થશે, જેનાથી સરહદ પાર નાણાં મોકલવાની પ્રક્રિયા હવે અત્યંત સરળ, ઝડપી અને સુરક્ષિત બની ગઈ છે.
જટિલ પ્રક્રિયાઓનો અંત, હવે ફક્ત એક ક્લિક પર કામ
અગાઉ સરહદ પાર પૈસા મોકલવા માટે બેંક ખાતાની લાંબી વિગતો, જટિલ ફોર્મ્સ અને રાહ જોવાની પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડતું હતું. પરંતુ આ UPI-NPI લિંકેજ દ્વારા હવે માત્ર સામેની વ્યક્તિના મોબાઈલ નંબર અથવા વર્ચ્યુઅલ પેમેન્ટ એડ્રેસ (VPA) નો ઉપયોગ કરીને તાત્કાલિક નાણાં ટ્રાન્સફર કરી શકાશે. આ સુવિધા નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) ની શાખા NIPL અને નેપાળ ક્લિયરિંગ હાઉસ લિમિટેડ (NCHL) ના સહિયારા પ્રયાસોનું પરિણામ છે.
આર્થિક સંબંધો અને સામાજિક સુરક્ષામાં વધારો
આ પહેલ અંગે NPCI ઈન્ટરનેશનલના સીઈઓ રિતેશ શુક્લાએ જણાવ્યું હતું કે, આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશોના નાગરિકો માટે સસ્તું અને રીઅલ-ટાઈમ નાણાકીય કોરિડોર ઊભો કરવાનો છે. આનાથી માત્ર રેમિટન્સની પ્રક્રિયા જ સરળ નથી બની, પરંતુ બંને દેશોમાં નાણાકીય સમાવેશ (Financial Inclusion) ને પણ મોટું પ્રોત્સાહન મળશે. જે પરિવારો પોતાની રોજીંદી જરૂરિયાતો માટે રેમિટન્સ પર નિર્ભર છે, તેમને આ સુવિધાથી સમયસર સહાય મળતી રહેશે, જેનાથી મધ્યસ્થીઓનો ખર્ચ અને સમય બંનેની બચત થશે.
ભવિષ્ય માટે એક મોડેલ
નેપાળ ક્લિયરિંગ હાઉસના સીઈઓ નીલેશ માન સિંહ પ્રધાને આ જોડાણને ભારત-નેપાળના ગાઢ સહયોગનું પ્રતીક ગણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આ માત્ર એક શરૂઆત છે; આવનારા સમયમાં વધુ સેવાઓ ઉમેરીને લાખો લોકો અને વ્યવસાયિકો માટે આ પ્લેટફોર્મને વધુ સક્ષમ બનાવવામાં આવશે. ખાસ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, આ પહેલ G20 ના એ વૈશ્વિક લક્ષ્ય સાથે સુસંગત છે, જે વિશ્વભરમાં ક્રોસ-બોર્ડર ચૂકવણીઓને વધુ સુલભ અને પારદર્શક બનાવવાની હિમાયત કરે છે.
હાલમાં આ સેવા પસંદગીની બેંકોમાં ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેનો વ્યાપ અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ સુધી વધારવામાં આવશે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચેનું આ ડિજિટલ સેતુ આગામી સમયમાં અન્ય દેશો માટે પણ ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ સહયોગનું એક ઉત્તમ મોડેલ સાબિત થશે.