નવી દિલ્હી: માનવજાતની અવિચારી પ્રવૃત્તિઓ અને ઔદ્યોગિક લોભના કારણે પૃથ્વીના ફેફસાં ગણાતા મહાસાગરો હવે વિનાશના આરે આવીને ઊભા રહી ગયા છે, જે આખી વૈશ્વિક સૃષ્ટિ માટે ખતરાની ઘંટડી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ના તાજેતરના અત્યંત ચોંકાવનારા 'વર્લ્ડ ઓશન એસેસમેન્ટ' અહેવાલે સમગ્ર વિશ્વના નેતાઓ અને વૈજ્ઞાનિકોને હચમચાવી મૂક્યા છે. આ વૈશ્વિક અભ્યાસ અનુસાર, માનવીએ સમુદ્રને માત્ર એક વિશાળ કચરાપેટી સમજી લીધો છે, જેમાં દર વર્ષે પચાસ મિલિયન ટન જેટલો ઝેરી પ્લાસ્ટિક કચરો ઠાલવવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રદૂષણને કારણે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ શ્વાસ રૂંધાવાથી મરી રહી છે અને જૈવવિવિધતાનો ગ્રાફ ચિંતાજનક રીતે નીચે જઈ રહ્યો છે. યુએનના સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે વિશ્વને અત્યંત કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે, સમુદ્રની સહનશક્તિ અનંત નથી અને જો આપણે પ્રકૃતિ સાથેનો આપણો સંબંધ તાત્કાલિક ધોરણે નહીં સુધારીએ, તો કુદરતનો પ્રકોપ માનવ સભ્યતાને નકશા પરથી ભૂંસી નાખશે.

આ વૈજ્ઞાનિક અહેવાલમાં રજૂ કરાયેલા આંકડા એટલા બિહામણા છે કે તે પૃથ્વીના ભવિષ્ય સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ખડો કરે છે. વર્ષ ૨૦૧૫ પહેલા દરિયાઈ સપાટી વધવાનો વૈશ્વિક સરેરાશ દર વાર્ષિક ૨ મિલીમીટર હતો, જે ૨૦૨૩ સુધીમાં અકલ્પનીય રીતે વધીને ૪.૩ મિલીમીટર પ્રતિ વર્ષ થઈ ચૂક્યો છે, એટલે કે સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો થવાની ગતિ માત્ર એક દાયકામાં સીધી બમણી થઈ ગઈ છે. આનું મુખ્ય કારણ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના ઉત્સર્જનને લીધે ગરમ થતી પૃથ્વી છે. માનવજાત દ્વારા પેદા થતી વધારાની ગરમીનો ૯૦ ટકા હિસ્સો અને ૩૦ ટકા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ એકલો સમુદ્ર પોતાનામાં શોષી લે છે. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે હિંદ મહાસાગર, એટલાન્ટિક અને દક્ષિણ પેસિફિકના પાણી ઉકળવા લાગ્યા છે. ૧૯૫૫ પછી સમુદ્રી તાપમાનમાં જેટલો વધારો નોંધાયો હતો, તેનો ૧૬ ટકા જેટલો તોતિંગ હિસ્સો માત્ર છેલ્લા પાંચ-છ વર્ષમાં જ નોંધાયો છે, જેના કારણે સદીઓ જૂના દરિયાઈ પ્રવાહોની કુદરતી સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે વેરવિખેર થઈ ગઈ છે.

આ આબોહવા પરિવર્તનની સૌથી ગંભીર અને સીધી અસર માનવ વસ્તી પર થવાની પૂરેપૂરી આશંકા છે, જે સામાજિક અને ભૂ-રાજકીય તણાવને જન્મ આપશે. વૈશ્વિક વસ્તી ૮.૨ અબજના આંકડાને વટાવી ચૂકી છે, જેમાંથી આશરે ત્રીજા ભાગની વસ્તી સમુદ્ર કિનારાથી માત્ર ૧૦૦ કિલોમીટરના અંતરાલમાં વસવાટ કરે છે. તેનાથી પણ વધુ ભયાનક બાબત એ છે કે દુનિયાની ૧૧ ટકા વસ્તી એવા નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહે છે જે દરિયાઈ સપાટીથી માંડ ૧૦ મીટર કે તેથી ઓછી ઊંચાઈ પર છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દરિયાઈ સપાટીમાં થતો મામૂલી વધારો પણ અબજો લોકોને બેઘર કરીને 'ક્લાઈમેટ રેફ્યુજી' (આબોહવા શરણાર્થી) બનાવી દેશે અને મુંબઈ, ન્યૂયોર્ક, ટોક્યો જેવા મેગા સિટીઝ પાણીમાં ગરકાવ થઈ જશે. જો કે, તાજેતરમાં અમલમાં આવેલી 'હાઇ સીઝ સંધિ' આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમાના રક્ષણ માટે આશાનું એક કિરણ લાવી છે, પરંતુ જ્યાં સુધી વૈશ્વિક સ્તરે કાર્બન ઉત્સર્જન અને પ્લાસ્ટિકના વપરાશ પર કડક પ્રતિબંધ નહીં મૂકવામાં આવે, ત્યાં સુધી પૃથ્વીને મહાવિનાશ તરફ ધકેલાતી અટકાવવી અશક્ય છે.