મુલુગુ (તેલંગાણા): તેલંગાણાના મુલુગુ જિલ્લામાં વસતા આદિવાસી સમુદાયો માટે હવે જંગલની પેદાશો આવકનું મુખ્ય સાધન બની રહી છે. મહુઆના ફૂલો (ઈપ્પા પુવ્વુ) માંથી બનતા લાડુની લોકપ્રિયતા બાદ, હવે રાજ્ય સરકાર આ વિસ્તારમાં મહુઆ અને કાનુગા તેલના ઉત્પાદન માટે મોટા પાયે વિસ્તરણ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. સોસાયટી ફોર એલિમિનેશન ઓફ રૂરલ પોવર્ટી (SERP) દ્વારા મુલુગુ જિલ્લાના કોંડાપાર્ટી, કન્નેપલ્લી અને મેદારમ ખાતે ત્રણ અત્યાધુનિક પ્રોસેસિંગ યુનિટ સ્થાપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
શું છે આ નવી પહેલ?
આ પ્રોજેક્ટ તેલંગાણા ઇન્ક્લુઝિવ લાઇવલીહૂડ્સ પ્રોગ્રામ (TGILP) હેઠળ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. નેશનલ મિશન મેનેજર કિલી જયરામે જણાવ્યું હતું કે, આ નવા કોલ્ડ-પ્રેસ્ડ તેલ ઉત્પાદન એકમો માટે અંદાજે ₹૧૫ લાખનો ખર્ચ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ આદિવાસી મહિલાઓને પ્રોત્સાહન આપીને તેમના જીવનધોરણને ઊંચું લાવવાનો છે. આગામી એક મહિનામાં આ પ્રોજેક્ટનો વિગતવાર અહેવાલ (DPR) તૈયાર થઈ જશે, જેના આધારે કામગીરીને વેગ આપવામાં આવશે.
મહુઆ તેલની વધતી જતી બજાર કિંમત
મહુઆ તેલ (મધુકા લોંગિફોલિયા) માત્ર સ્વાસ્થ્ય માટે જ નહીં પણ વ્યવસાયિક દ્રષ્ટિએ પણ સોના જેવું કિંમતી સાબિત થઈ રહ્યું છે. હાલમાં આ તેલ પ્રતિ કિલો ₹૧,૦૦૦ ના ભાવે બજારમાં વેચાઈ રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, આશરે બે કિલો મહુઆના ફૂલોમાંથી એક કિલો શુદ્ધ તેલ મેળવી શકાય છે. આ તેલ તેના પોષક તત્વો અને આયુર્વેદિક ગુણોને કારણે અત્યંત માંગમાં છે. આદિવાસી સમુદાયો હવે મહુઆના ફૂલોને માત્ર પરંપરાગત ઉપયોગમાં જ નહીં, પરંતુ ખાદ્ય તેલ તરીકે પણ વાપરીને વધુ નફો કમાઈ રહ્યા છે.
ગુણવત્તા અને તાલીમ પર સરકારનો ભાર
મહિલાઓને આ વ્યવસાયમાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે તે માટે સરકારે ખાસ તૈયારી કરી છે. તેમને માત્ર FSSAI લાયસન્સ મેળવવામાં જ મદદ નથી કરવામાં આવી, પરંતુ વૃક્ષો નીચે લીલી જાળીનો ઉપયોગ કરીને ફૂલોને એકત્રિત કરવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ પણ શીખવવામાં આવી છે. આ પદ્ધતિથી કાચા માલની ગુણવત્તા જળવાય છે અને સ્વચ્છ ઉત્પાદનો તૈયાર થાય છે. મેદારમમાં યોજાયેલા સમ્ક્કા-સરલમ્મા મહા જાતારા દરમિયાન મહુઆ લાડુનું થયેલું મજબૂત વેચાણ એ સાબિત કરે છે કે આ વ્યવસાયમાં ભવિષ્ય ખૂબ ઉજ્જવળ છે.
આદિવાસી મહિલાઓ માટે આશાનું નવું કિરણ
પંચાયત રાજ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી દાનસારી અનસુયા સીતક્કાની દેખરેખ હેઠળ, આ પ્રોજેક્ટ આદિવાસી મહિલાઓ માટે આવકનો એક વિશ્વસનીય સ્ત્રોત બની ગયો છે. SERP ના CEO દિવ્યા દેવરાજને જણાવ્યું હતું કે આ પહેલ મહિલાઓને આર્થિક રીતે સ્વતંત્ર બનાવી રહી છે અને તેમના ઘરની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો કરી રહી છે. જંગલની કુદરતી સંપત્તિને ટકાઉ આજીવિકા મોડેલમાં રૂપાંતરિત કરીને તેલંગાણા સરકાર અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહી છે.