પ્યોંગયાંગ,: વૈશ્વિક ભૂ-રાજનીતિમાં જ્યારે નવા સમીકરણો રચાઈ રહ્યા છે, ત્યારે ચીન અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચેની મિત્રતા ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે કિમ જોંગ ઉન સાથેના તેમના દેશના સંબંધો અતૂટ છે અને આ સંબંધ કોઈપણ સંજોગોમાં તૂટશે નહીં. આ નિવેદન માત્ર પરંપરાગત રાજદ્વારી ભાષા નથી, પરંતુ તેની પાછળ ચીનની એક ગંભીર અને લાંબાગાળાની વ્યૂહરચના છુપાયેલી છે. ચીન માટે ઉત્તર કોરિયા એક એવો સાથી છે જે તેના વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક હિતોનું રક્ષણ કરે છે.
ચીન માટે ઉત્તર કોરિયા શા માટે છે જીવનદોરી સમાન?
૧. સુરક્ષાનું અભેદ્ય કવચ:
ચીન અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચેની સરહદ ચીન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઉત્તર કોરિયા એક 'બફર સ્ટેટ' તરીકે કામ કરે છે, જે ચીનને અમેરિકા સમર્થિત દક્ષિણ કોરિયાથી અલગ રાખે છે. જો ઉત્તર કોરિયાની વ્યવસ્થા ભાંગી પડે અથવા તે નબળું પડે, તો અમેરિકી સૈનિકોની હાજરી સીધી ચીનની સરહદ સુધી પહોંચી શકે છે, જે ચીન માટે એક મોટો સુરક્ષા ખતરો બની શકે છે.
૨. અમેરિકાને કાઉન્ટર કરવાનું વ્યૂહાત્મક કાર્ડ:
ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર, ટેકનોલોજી અને લશ્કરી ક્ષેત્રે તીવ્ર સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. ઉત્તર કોરિયા દ્વારા કરવામાં આવતા મિસાઈલ પરીક્ષણો અને પરમાણુ કાર્યક્રમો અમેરિકાનું ધ્યાન કોરિયન દ્વીપકલ્પ પર કેન્દ્રિત રાખે છે. ચીન આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને પોતાને એક અનિવાર્ય મધ્યસ્થી તરીકે રજૂ કરે છે, જેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે તેનું મહત્વ વધે છે.
૩. શરણાર્થીઓ અને સરહદી અસ્થિરતાનો ડર:
ચીન ક્યારેય ઉત્તર કોરિયામાં ગૃહયુદ્ધ કે આર્થિક પતન ઇચ્છતું નથી. જો ત્યાં સ્થિતિ વણસે, તો લાખો શરણાર્થીઓ ચીનની સરહદ તરફ ધસી શકે છે. આ માનવીય સંકટ ચીનની આંતરિક સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. તેથી જ ચીન ઉત્તર કોરિયાને નિયંત્રણમાં રાખીને ત્યાં સ્થિરતા જાળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
૪. એકીકૃત કોરિયાનો ભય:
ચીન ક્યારેય નથી ઇચ્છતું કે ઉત્તર અને દક્ષિણ કોરિયા એક થાય. તેને ડર છે કે જો બંને દેશો એક થશે, તો એકીકૃત કોરિયા અમેરિકાની વધુ નજીક આવી જશે અને ચીનની સરહદ નજીક અમેરિકી સૈન્ય મથકોનું જાળું બિછાઈ જશે. ચીન માને છે કે વિભાજિત કોરિયા જ તેના વ્યૂહાત્મક હિતો માટે સૌથી સલામત છે.
૫. જૂની દોસ્તી અને આર્થિક નિર્ભરતા:
૧૯૫૦ના દાયકાના કોરિયન યુદ્ધથી ચીન અને ઉત્તર કોરિયા એકબીજાની નજીક આવ્યા હતા. આજે ઉત્તર કોરિયાનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ચીન પર નિર્ભર છે. ખોરાક, બળતણ અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ માટે ઉત્તર કોરિયા ચીન તરફ જુએ છે. આ આર્થિક નિર્ભરતા ચીનને કિમ જોંગ ઉનના નિર્ણયો પર પ્રભાવ જાળવી રાખવાની તક આપે છે.
૬. રશિયા સાથેનું નવું ગઠબંધન:
વર્તમાન વૈશ્વિક રાજનીતિમાં રશિયા, ચીન અને ઉત્તર કોરિયાનું નવું ત્રિપુટી ગઠબંધન આકાર લઈ રહ્યું છે. રશિયા અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચેના મજબૂત થતા સંબંધો પર પણ ચીન ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે. ચીન નથી ઇચ્છતું કે કિમ જોંગ ઉન સંપૂર્ણપણે રશિયાના પ્રભાવ હેઠળ આવી જાય, તેથી જ શી જિનપિંગે સંબંધોને 'અતૂટ' ગણાવીને પોતાની પકડ મજબૂત રાખવાનો સંદેશ આપ્યો છે.
શું આ પ્રેમ છે કે મજબૂરી?
નિષ્ણાતો માને છે કે ચીન અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચેની આ મિત્રતા સંપૂર્ણપણે ભાવનાત્મક નથી, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે જરૂરિયાત અને વ્યૂહરચના આધારિત છે. ચીન ઉત્તર કોરિયાના પરમાણુ પરીક્ષણોથી પણ ચિંતિત છે કારણ કે તે પ્રદેશમાં તણાવ વધારે છે, પરંતુ તેમ છતાં તે કિમ જોંગ ઉનને સંપૂર્ણપણે અલગ કરવાને બદલે સાથ આપી રહ્યું છે. અંતે, ચીન માટે 'સંતુલન' જ સર્વોપરી છે.