રાંચી (ઝારખંડ) : ઝારખંડ હાઇકોર્ટે બળાત્કાર જેવી ગંભીર ઘટનાઓના પીડિતો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમ.એસ. સોનાક અને ન્યાયાધીશ રાજેશ શંકરની ખંડપીઠે સોમવારે એક સુઓ મોટો પીઆઈએલની સુનાવણી દરમિયાન રાજ્ય સરકારને કડક આદેશો આપ્યા છે. કોર્ટે આ નિર્ણય દ્વારા ન માત્ર ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સુધારો કરવાની વાત કરી છે, પરંતુ પીડિતોના સન્માન અને તેમના પુનર્વસન માટે એક મજબૂત માળખું તૈયાર કર્યું છે.
'ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ' હવે ગુનો ગણાશે
કોર્ટે સમગ્ર રાજ્યની તમામ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં વિવાદાસ્પદ 'ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ' પર તાત્કાલિક અસરથી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ ટેસ્ટને હાઇકોર્ટે 'વ્યાવસાયિક ગેરવર્તણૂક' (Professional Misconduct) ગણાવી છે. જો કોઈ તબીબી કર્મચારી આ આદેશનું ઉલ્લંઘન કરશે, તો તેની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. તબીબી વિજ્ઞાન મુજબ આ ટેસ્ટ સંપૂર્ણપણે અવૈજ્ઞાનિક છે અને પીડિતા માટે વધુ એક માનસિક આઘાત સમાન છે.
પીડિત બાળકોના ભવિષ્ય માટે સરકારની જવાબદારી
આ ચુકાદાનો સૌથી સંવેદનશીલ પાસું બાળકોનું ભવિષ્ય છે. બળાત્કારની ઘટનાઓમાંથી જન્મેલા બાળકો માટે ધોરણ ૧૨ સુધીનું શિક્ષણ મફત અને ફરજિયાત રહેશે. કોર્ટે એ પણ નિર્દેશ આપ્યો છે કે જો આ બાળકો IIT, AIIMS, NIT કે IIM જેવી ટોચની સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ મેળવે છે, તો રાજ્ય સરકાર તેમને શિષ્યવૃત્તિ આપશે. આ બાળકો માટે દરેક જિલ્લામાં એક નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવામાં આવશે જેથી તેમને સામાજિક કે આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે.
પોલીસ કાર્યવાહીમાં પારદર્શિતા અને ગતિ
હાઇકોર્ટે પોલીસ તંત્રને પણ કડક સૂચનાઓ આપી છે. હવેથી પીડિતાનું નિવેદન ફરજિયાતપણે સબ-ઇન્સ્પેક્ટર કે તેનાથી ઉપરની મહિલા અધિકારી દ્વારા જ લેવામાં આવશે. વધુમાં, કોઈપણ વિસ્તારની ઘટના હોય, પોલીસ હવે 'શૂન્ય FIR' (Zero FIR) નોંધવાનો ઇનકાર કરી શકશે નહીં. તપાસની ગતિ વધારવા માટે, ૧૫ દિવસમાં પ્રાથમિક તપાસ અને ૨ મહિનામાં સંપૂર્ણ તપાસ પૂર્ણ કરવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે.
સ્વ-રક્ષણ માટે 'રાણી લક્ષ્મીબાઈ તાલીમ'
યુવતીઓ અને મહિલાઓની સુરક્ષા માટે કોર્ટે સરકારી શાળાઓમાં ધોરણ ૬ થી ૧૨ ની વિદ્યાર્થીનીઓ માટે 'રાણી લક્ષ્મીબાઈ આત્મરક્ષા તાલીમ' શરૂ કરવા આદેશ કર્યો છે. આ તાલીમમાં પેન, દુપટ્ટો કે કીચેન જેવી વસ્તુઓનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરીને સ્વ-બચાવ કેવી રીતે કરવો તે શીખવવામાં આવશે. હાઇકોર્ટે પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સમાજમાં પીડિતોને દોષિત માનવાની માનસિકતા બદલવી અત્યંત જરૂરી છે, કારણ કે ઘણીવાર પીડિતોને સામાજિક બહિષ્કારને કારણે ઘર છોડવા મજબૂર થવું પડે છે.
આ નિર્ણય સમાજમાં પીડિતો પ્રત્યે જોવાના દ્રષ્ટિકોણ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં બદલાવ લાવવાની દિશામાં એક મોટી ક્રાંતિ સમાન છે.
ઝડપી નજર:
•    મુખ્ય આદેશ: 'ટુ-ફિંગર ટેસ્ટ' પર પ્રતિબંધ અને તેને 'ગેરવર્તણૂક' જાહેર કરી.
•    શિક્ષણ: બળાત્કારમાંથી જન્મેલા બાળકોને ૧૨મા ધોરણ સુધી મફત શિક્ષણ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે શિષ્યવૃત્તિ.
•    પોલીસ પ્રોટોકોલ: શૂન્ય FIR નોંધવી ફરજિયાત; ૧૫ દિવસમાં પ્રાથમિક તપાસ પૂર્ણ કરવી.
•    આત્મરક્ષા: શાળાઓમાં 'રાણી લક્ષ્મીબાઈ સ્વ-રક્ષણ તાલીમ' અનિવાર્ય.