ચેન્નાઈ: ધાર્મિક મિલકતોના સંચાલન અને વકફ બોર્ડના અધિકારક્ષેત્રને લઈને મદ્રાસ હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, માત્ર દરગાહ હોવાના આધારે જ કોઈ મિલકતને આપમેળે 'વકફ મિલકત' ગણી શકાય નહીં. ન્યાયાધીશ કે. ગોવિંદરાજન તિલકાવડીએ તેમના ચુકાદામાં નોંધ્યું છે કે, વકફ બોર્ડે કોઈપણ સંસ્થા કે મિલકત પર નિયંત્રણ મેળવતા પહેલા તે કાયદેસર રીતે વકફ તરીકે સ્થાપિત છે કે નહીં, તે સાબિત કરવું અનિવાર્ય છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ વિવાદ ચેન્નાઈના ટ્રિપ્લીકેન વિસ્તારમાં આવેલી 'સરકાર સૈયદ હબીબુલ્લાહ શાહ કહદરી આરીફ રબ્બાની હઝરત દરગાહ'ને લઈને હતો. તમિલનાડુ વકફ બોર્ડે ૨૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૩ના રોજ એક ઠરાવ પસાર કરીને આ દરગાહને વકફ મિલકત જાહેર કરી હતી અને એક નવા વ્યક્તિને મુતવલ્લી (વહીવટકર્તા) તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા. આ નિર્ણય સામે એમ. મોહમ્મદ અઝમથુલાહે હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જેમનો દાવો છે કે તેઓ છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી વારસાગત રીતે આ દરગાહની સેવા સંભાળી રહ્યા છે.
કોર્ટનું કડક વલણ અને કાયદાકીય તર્ક
ન્યાયાધીશે અપીલકર્તાની દલીલો સાથે સહમતી દર્શાવતા વકફ બોર્ડના ઠરાવને રદ કર્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, “દરગાહ જે જમીન પર આવેલી છે, તે કોઈ દ્વારા કાયદેસર રીતે દાનમાં અપાઈ હોય અથવા વકફ અધિનિયમ, ૧૯૯૫ હેઠળ તેનું સર્વેક્ષણ થઈને ગેઝેટમાં સૂચિત કરાઈ હોય—તેવા કોઈ રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ નથી.” ન્યાયાધીશ તિલકાવદીએ ઉમેર્યું કે, વકફ તરીકે મિલકત જાહેર કરતા પહેલા સર્વેક્ષણ કરવું એ કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત શરત છે, જેનું અહીં પાલન થયું નથી.
ખાનગી કબર વિરુદ્ધ જાહેર ધાર્મિક મિલકત
ચુકાદામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કરતા કોર્ટે કહ્યું કે, મુસ્લિમ કાયદા મુજબ મિલકતનું કાયમી સમર્પણ (Dedication) હોવું જરૂરી છે. માત્ર ધાર્મિક ઉપયોગ કે મકબરાનું અસ્તિત્વ વકફ બનવા માટે પૂરતું નથી. કોર્ટે ખાનગી કબર અને જાહેર ધાર્મિક મિલકત વચ્ચેનો ભેદ સમજાવતા કહ્યું કે, તમામ કબર કે દરગાહ આપમેળે વકફ બની શકતી નથી. વકફ બોર્ડે આ કેસમાં એવી કોઈ કાયદેસરની પ્રક્રિયા સાબિત કરવામાં નિષ્ફળતા મેળવી છે.
આ નિર્ણય વકફ બોર્ડની કામગીરી પર એક મોટી લગામ સમાન છે, જે ખાતરી કરશે કે હવે કોઈપણ ધાર્મિક સંસ્થા પર નિયંત્રણ રાખતા પહેલા બોર્ડે કાયદાકીય પૂરાવાઓ અને પ્રક્રિયાનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડશે.
ઝડપી નજર:
•    ચુકાદો આપનાર: ન્યાયાધીશ કે. ગોવિંદરાજન તિલકાવડી, મદ્રાસ હાઈકોર્ટ.
•    મુખ્ય મુદ્દો: દરેક દરગાહ આપમેળે વકફ મિલકત નથી.
•    આવશ્યકતા: વકફ તરીકે નોંધણી, સર્વેક્ષણ અને ગેઝેટમાં સૂચના ફરજિયાત.
•    નિષ્કર્ષ: કાયદેસરનું સમર્પણ (Dedication) સાબિત કરવું જરૂરી, માત્ર ધાર્મિક અસ્તિત્વ પૂરતું નથી.