નવી દિલ્હી : વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુના વિકાસ માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે હવે INS બાઝ ખાતે હાલના નૌકાદળના એર સ્ટેશનના વિસ્તરણને બદલે ₹૧૩,૦૦૦ કરોડના ખર્ચે એક નવું અને અત્યાધુનિક 'ગ્રીનફિલ્ડ સિવિલ-મિલિટરી એરપોર્ટ' બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવાયો છે જ્યારે આ ટાપુ પર ₹૮૧,૦૦૦ કરોડના મેગા ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટને લઈને દેશમાં રાજકીય અને પર્યાવરણીય ચર્ચાઓ તેજ બની છે.
વ્યૂહાત્મક લોકેશન અને સુરક્ષા
આ પ્રસ્તાવિત એરપોર્ટ ગ્રેટ નિકોબારના દક્ષિણપૂર્વ કિનારે ગલાથિયા ખાડી નજીક ચિંગેન ખાતે બનશે. આ સ્થળ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગો પૈકીના એક, મલક્કા સ્ટ્રેટના પશ્ચિમી પ્રવેશદ્વારની ખૂબ નજીક છે. વૈશ્વિક કન્ટેનર ટ્રાફિક અને ઉર્જા શિપમેન્ટનો એક મોટો હિસ્સો અહીંથી પસાર થાય છે. આ નવા એરપોર્ટથી પૂર્વી હિંદ મહાસાગરમાં થતી દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓ પર ભારતની નજર વધુ તેજ બનશે અને કટોકટીના સમયે ભારતની પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા અનેકગણી વધી જશે.
શા માટે INS બાઝનું વિસ્તરણ પડતું મુકાયું?
અગાઉ કેમ્પબેલ ખાડીમાં આવેલા INS બાઝ એર સ્ટેશનના રનવેને ૪,૫૦૦ ફૂટથી વધારીને ૧૦,૦૦૦ ફૂટ કરવાની યોજના હતી. જોકે, સંશોધનોમાં સામે આવ્યું કે આ વિસ્તારમાં ભૂપ્રદેશની મર્યાદાઓ અને નેવિગેશનલ પડકારો ખૂબ મોટા છે. વધુમાં, ત્યાં રનવેનું વિસ્તરણ કરવાથી આદિવાસી વસાહતો અને વન્યજીવોના નિવાસસ્થાનને નુકસાન થવાની ભીતિ હતી. સરકારી સૂત્રોના મતે, નવું ગ્રીનફિલ્ડ એરપોર્ટ ભવિષ્યના વિસ્તરણ માટે વધુ જગ્યા અને સુરક્ષા પૂરી પાડશે. આ એરપોર્ટ નૌકાદળના સંચાલન નિયંત્રણ હેઠળ રહેશે અને નાગરિક ઉડ્ડયનની જરૂરિયાતો પણ સંતોષશે.
એક વિશાળ આર્થિક હબની તૈયારી
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ માત્ર એરપોર્ટ પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગલાથિયા ખાડી ખાતે 'આંતરરાષ્ટ્રીય કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ' બનાવવાનો છે, જેથી કાર્ગો માટે ભારતની વિદેશી હબ (જેમ કે સિંગાપોર કે કોલંબો) પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે. આ સમગ્ર પ્લાનમાં પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નવી ટાઉનશીપનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે આ ટાપુને ભારતનું એક પ્રમુખ આર્થિક કેન્દ્ર બનાવશે.
રાજકીય વિવાદ અને ચિંતાઓ
બીજી તરફ, વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આ પ્રોજેક્ટનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો છે. તેમણે આ પ્રોજેક્ટને "દેશના કુદરતી વારસા સામેનો ગંભીર ગુનો" ગણાવીને ૧.૫ કરોડથી વધુ વૃક્ષોના કપાણ અને પર્યાવરણને થનારા નુકસાનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. કોંગ્રેસ પક્ષે આ પ્રોજેક્ટની પર્યાવરણીય મંજૂરી અને આદિવાસીઓના અધિકારો અંગે પારદર્શિતાની માંગ કરી છે.
સરકારનો પક્ષ એ છે કે, ભારત-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં દેશના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક હિતોને સુરક્ષિત કરવા માટે આ પ્રોજેક્ટ આવશ્યક છે. આ તીવ્ર રાજકીય ખેંચતાણ વચ્ચે હવે જોવાનું એ રહેશે કે આવનારા પાંચ વર્ષમાં આ મેગા પ્રોજેક્ટ કેવી રીતે આકાર લે છે.
ઝડપી નજર:
•    નવો પ્રોજેક્ટ: ₹૧૩,૦૦૦ કરોડનું ગ્રીનફિલ્ડ સિવિલ-મિલિટરી એરપોર્ટ.
•    સ્થળ: ગલાથિયા ખાડી નજીક, ગ્રેટ નિકોબાર.
•    વ્યૂહાત્મક મહત્વ: મલક્કા સ્ટ્રેટ પર દેખરેખ અને ચીનની હાજરીનો સામનો.
•    સમયગાળો: આગામી ૫ વર્ષમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા.
•    મુખ્ય પ્રોજેક્ટ: ₹૮૧,૦૦૦ કરોડના ગ્રેટ નિકોબાર ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટનો ભાગ.