અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે કાનપુર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના 2027ની વસ્તી ગણતરી માટે ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) ના કર્મચારીઓને તૈનાત કરવાના આદેશ પર વચગાળાનો સ્ટે મંજૂર કર્યો છે. કોર્ટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત અધિકારી પાસે આવો આદેશ જારી કરવાનો અધિકાર નથી અને આ આદેશ કાયદા સાથે અસંગત જણાય છે. ન્યાયાધીશ સલિલ કુમાર રાય અને સ્વરૂપમ ચતુર્વેદીની ડિવિઝન બેન્ચે ઉત્તર મધ્ય ઝોન વીમા કર્મચારી ફેડરેશન દ્વારા દાખલ કરાયેલી વિશેષ અપીલની સુનાવણી કરતી વખતે આ આદેશ આપ્યો હતો, જેમાં 29 મે, 2026ના રોજ સિંગલ બેન્ચ દ્વારા અરજી ફગાવી દેવાના આદેશને પડકારવામાં આવ્યો હતો.

અરજદાર સંગઠને કાનપુર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના ઝોનલ ઓફિસર/ચાર્જ ઓફિસર દ્વારા 5 મે, 2026ના રોજ જારી કરાયેલા આદેશને પડકાર્યો હતો, જેણે 2027ની વસ્તી ગણતરી માટે LIC કર્મચારીઓને તૈનાત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. સંગઠને આ આદેશને ઉથલાવી દેવા અને ભવિષ્યમાં LIC કર્મચારીઓને વસ્તી ગણતરી ફરજો માટે તૈનાત ન કરવા કોર્ટને નિર્દેશ આપવાની માંગ કરી હતી. સિંગલ બેન્ચે અરજી ફગાવી દીધી, એમ કહીને કે અરજદારે સ્પષ્ટપણે વાંધાજનક આદેશને પડકાર્યો નથી અને ફક્ત એક સામાન્ય પ્રાર્થના કરી હતી.

ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે કાનપુર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના ઝોનલ મેનેજર/ઝોનલ ઓફિસરને વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, 1948 ની કલમ 4 હેઠળ વસ્તી ગણતરીના કાર્ય માટે LIC કર્મચારીઓને તૈનાત કરવાનો અધિકાર નથી. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે આ આદેશ તે જ કોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ દ્વારા 2011 માં આપેલા નિર્ણયની વિરુદ્ધ છે.

વસ્તી ગણતરી અધિનિયમની કલમ 7(c) ને ટાંકીને, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર અથવા તેના અધિકૃત અધિકારીઓ વસ્તી ગણતરી કાર્ય હાથ ધરવા માટે સંસ્થા, પેઢી અથવા ફેક્ટરીના કર્મચારીઓ પાસેથી મદદ માંગી શકે છે, પરંતુ આ સહાય તે સંસ્થા અથવા સ્થાપનાના પરિસરમાં વસ્તી ગણતરી પ્રવૃત્તિઓ સુધી મર્યાદિત છે. આ જોગવાઈ કર્મચારીઓને સ્થાપનાની બહાર સામાન્ય વસ્તી ગણતરી કાર્ય માટે તૈનાત કરવાની મંજૂરી આપતી નથી.

સુનાવણી દરમિયાન, રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકારે દલીલ કરી હતી કે વસ્તી ગણતરી રાષ્ટ્રીય મહત્વનું કાર્ય છે અને તેથી, કોઈ વચગાળાનો આદેશ પસાર કરવો જોઈએ નહીં. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આદેશની માન્યતા ફક્ત તેના હેતુ દ્વારા નક્કી થતી નથી, પરંતુ તે કાયદાની જોગવાઈઓનું પાલન કરે છે કે નહીં તેના દ્વારા પણ નક્કી થાય છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ વાંધાજનક આદેશ કાયદાની વિરુદ્ધ લાગે છે.

બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આ મામલામાં વિગતવાર સુનાવણીની જરૂર છે. કોર્ટે પક્ષકારોને તેમના પ્રતિ-સોગંદનામા દાખલ કરવા માટે સમય આપ્યો અને 6 જુલાઈ, 2026 ના રોજ અંતિમ સુનાવણી માટે કેસની યાદી આપી. ત્યાં સુધી, 5 મે, 2026 ના વાંધાજનક આદેશની કામગીરી પર રોક રહેશે.