નવી દિલ્હી. શરૂઆતની મંદી પછી, ચોમાસાએ ફરી ગતિ પકડી છે. ગતિ વધી છે, પરંતુ વરસાદની સ્થિતિ સારી નથી.

જૂન મહિનામાં અત્યાર સુધી, ભારતમાં સરેરાશ કરતા 24 ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. આ પરિસ્થિતિને પેસિફિક મહાસાગરમાં ઝડપથી વિકાસ પામી રહેલા અલ નિનો સાથે જોડી શકાય છે.

અલ નિનોના સંકેતો સૂચવે છે કે આગામી દિવસોમાં પડકારો વધી શકે છે. કૃષિ ઉત્પાદન, જળાશયોનું સ્તર અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવની દિશા મોટાભાગે ચોમાસા દરમિયાન અલ નિનો કેટલો અસરકારક છે અને વરસાદ કેટલો સુસંગત રહે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.

હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે, પેસિફિક મહાસાગરમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં આશરે 0.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે રહે છે. વધુમાં, અલ નિનોના વિકાસ માટેની પરિસ્થિતિઓ મજબૂત રહે છે વેપાર પવનો નબળા પડ્યા છે, જેના કારણે અલ નિનો ધીમે ધીમે વિકાસ પામવાની શક્યતા વધી રહી છે. ભારતમાં તેના વરસાદનો લગભગ બે તૃતીયાંશ ભાગ ચોમાસાથી મળે છે

કૃષિ ક્ષેત્રનો મોટો ભાગ વરસાદ પર આધારિત રહે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો ચોમાસા દરમિયાન લાંબો વિરામ હોય અથવા જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં વરસાદ સામાન્ય કરતા ઓછો હોય, તો ખરીફ પાકોની વાવણી અને ઉત્પાદન પર અસર થઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે કેન્દ્ર સરકાર સંભવિત જોખમો માટે અગાઉથી તૈયારી કરી રહી છે.

કૃષિ મંત્રાલયે 197 જિલ્લાઓની ઓળખ કરી છે જે અલ નીનોની સ્થિતિમાં વરસાદની ઉણપથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ જિલ્લાઓ માટે રાજ્યવાર આકસ્મિક યોજનાઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે. આમાં ટૂંકા ગાળાની પાકની જાતોનો ઉપયોગ, વૈકલ્પિક પાક, ભેજ સંરક્ષણ તકનીકો અને સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.

સરકારના પ્રયાસો માત્ર દુષ્કાળને સંબોધવા માટે જ નથી, પરંતુ વાવણી પછી લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડે તેવી પરિસ્થિતિને રોકવા માટે પણ છે. હવામાન નિષ્ણાતો માને છે કે પેસિફિક મહાસાગરમાં વધતું તાપમાન ચોમાસાની પ્રગતિમાં અવરોધ ઉભો કરી રહ્યું છે. તેથી, ચોમાસાની વર્તમાન પ્રગતિને અંતિમ ચિત્ર ગણી શકાય નહીં.

રાહતની વાત છે કે હિંદ મહાસાગર ડાયપોલ (IOD) હાલમાં તટસ્થ સ્થિતિમાં છે, જે ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બરમાં વિકસી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, હિંદ મહાસાગરમાંથી ભારત તરફ ભેજનું પ્રવાહ વધશે, જે અલ નીનોની પ્રતિકૂળ અસરોને મોટાભાગે સરભર કરશે

હવામાન નિષ્ણાતો કહે છે કે કેરળમાં ચાર દિવસ મોડા પહોંચ્યા પછી, ચોમાસાની પ્રગતિ થોડા સમય માટે ધીમી હતી, પરંતુ હવે બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર બંને તરફથી અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ વિકસી રહી છે.

સ્કાયમેટ અનુસાર, ચોમાસાએ વેગ પકડ્યો છે અને તે ઉત્તરપૂર્વીય બિહાર સુધી પહોંચી ગયો છે. પશ્ચિમ કિનારા પર કેરળ, કર્ણાટક અને ગોવામાં ભારે વરસાદ નોંધાઈ રહ્યો છે. પશ્ચિમી વિક્ષેપના પ્રભાવને કારણે ઉત્તર ભારતમાં વરસાદ અને વાવાઝોડાની પ્રવૃત્તિ વધી રહી છે.