છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
યુધ્ધથી ૩૩ લાખ કરોડનું નુકસાન છતાં ઈરાન અડિખમ
અમેરિકાએ ઈકોનોમીના પાયા હચમચાવી નાખ્યા છતાં ઈરાન સૈનિકોને હથિયાર તથા પ્રજાને જરૂરી સામાન આપી રહ્યું છે : ઈરાનમાં બેનામી કંપનીઓનો ઢગલો છેઃ ડાર્ક ફલીટ-વ્યવહારો થકી પૈસા કમાય છેઃ ક્રુડની નિકાસ કરી રહ્યું છે
નવી દિલ્હી,તા.૧૨: ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયાને ૧૦૦ થી વધુ દિવસ વીતી ગયા છે. બોમ્બ ધડાકા અને હુમલાઓમાં ઈરાનના મોટાભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ માર્યા ગયા છે. જમીન, સમુદ્ર અને હવામાં તેનું મોટાભાગનું લશ્કરી માળખાકીય સુવિધા પણ નાશ પામી છે. વધુમાં, ઈરાનના લગભગ બધા જ આવકનાસ્ત્રેતો, ખાસ કરીને તેલ નિકાસમાંથી, કાપી નાખવામાં આવ્યા છે. ઈરાનને અંદાજે રૂ.૩૩ લાખ કરોડ (આશરે ઼૩.૩ ટ્રિલિયન) નું નુકસાન થયું હોવાનો અંદાજ છે. આ નોંધપાત્ર નુકસાન છતાં, ઈરાનને સ્થિર રાખવામાં અને તેની અર્થવ્યવસ્થાને ચાલુ રાખવામાં શું મદદ કરી રહ્યું છે?
યુદ્ધ પહેલા પણ, અમેરિકાએ ઈરાનના અર્થતંત્રને નષ્ટ કરવામાં કોઈ કસર છોડી ન હતી. લગભગ એક દાયકાથી તેના પર લાદવામાં આવેલા અસંખ્ય પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પહેલાથી જ સુસ્ત હતી, અને આ યુદ્ધે તેની કમર અસરકારક રીતે તોડી નાખી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો અંદાજ છે કે તાજેતરના યુદ્ધને કારણે આશરે $૩૪૭ બિલિયન (આશરે ઼૩.૩ ટ્રિલિયન) નું નુકસાન થયું છે. વધુમાં, ૨૦૨૬ માં તેનો વિકાસ દર શૂન્યથી નીચે ૬.૧ ટકા સુધી ઘટી જવાનો અંદાજ છે. આ છતાં, ઈરાન તેના સૈનિકોને શષો અને તેના નાગરિકોને સુવિધાઓ કેવી રીતે પૂરી પાડી શકે છે? આ પ્રશ્ન વિશ્વભરના અર્થશાષીઓ માટે એક અજાયબીથી ઓછો નથી.
આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઈરાનની સ્થિતિસ્થાપકતાનું સૌથી મોટું કારણ તેનો અનુભવ છે. ઈરાને દાયકાઓથી યુદ્ધ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને તણાવ સહન કર્યા છે. આ બધાએ તેને પડકારજનક પરિસ્થિતિઓમાં પણ દ્રઢ રહેવાનું શીખવ્યું છે. આવી પરિસ્થિતિઓમાં પણ તેને પોતાના દેશને ચલાવવાનો નોંધપાત્ર અનુભવ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પહેલી વાર સત્તા સંભાળી અને ઈરાન સાથેના પરમાણુ કરારોમાંથી ખસી જવાની જાહેરાત કરી ત્યારે તેહરાન સાથેના અમેરિકાના સંબંધો વધુ વણસ્યા.
વિશ્વભરના નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યારે ઈરાને ફેબ્રુઆરીમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કર્યું, ત્યારે એવું માનવામાં આવતું હતું કે તેનાથી વિશ્વને ગંભીર નુકસાન થશે અને તેહરાન પર પણ તેની અસર પડશે. જોકે શરૂઆતની અસર દેખાઈ રહી હતી, ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરતા પહેલા એક નોંધપાત્ર બફર બનાવી લીધો હતો. તેણે તેના વેપારી દેશોને મોટા પ્રમાણમાં તેલ પણ પૂરું પાડ્યું, જેનાથી ઈરાન માટે નોંધપાત્ર આવક થઈ. ઈરાનનું અર્થતંત્ર આ આવકના આધારે કાર્યરત રહે છે.
ઈરાને શેલ કંપનીઓનું વિશાળ નેટવર્ક સ્થાપિત કર્યું છે. તે ડાર્ક ફલીટ અને વ્યવહારો દ્વારા આવક ઉત્પન્ન કરવાનું અને તેલ નિકાસ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. તેના જહાજોને ટ્રેક ન થવા દેવા માટે, તેણે તેના ટ્રાન્સપોન્ડર પણ બંધ કરી દીધા છે. ઈરાને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ, કૃષિ ઉત્પાદનો, સ્ટીલ અને પેટ્રોકેમિકલ્સની નિકાસ પર કડક પ્રતિબંધ લાદ્યો છે, પરંતુ ક્રૂડ સહિતની બધી ચીજવસ્તુઓની નિકાસ ચાલુ રાખી છે, જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ખૂબ નિર્ભર નથી. તે ટ્રેન દ્વારા ચીનમાં માલનું પરિવહન કરી રહ્યું છે અને સરહદ માર્ગ દ્વારા અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનમાં નિકાસ કરી રહ્યું છે.
ઈરાનના દિવંગત સર્વોચ્ચ નેતા, આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીએ ૨૦૧૩ ની શરૂઆતમાં જ આજની પરિસ્થિતિ માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી હતી. તેમણે ઉત્તરીય બંદરથી રશિયા સહિત વિવિધ દેશોમાં નિકાસ માળખાગત સુવિધા સ્થાપિત કરી અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સ્થાનિક ઉત્પાદન પર ભાર મૂક્યો. આ પહેલથી ઈરાનને કોઈપણ ઘટના માટે તૈયાર થવામાં નોંધપાત્ર મદદ મળી. ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંકે તેના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારનો ઉપયોગ ફક્ત આવશ્યક ખરીદી માટે જ કરવાની નીતિ પણ સ્થાપિત કરી અને તેનું કડક પાલન કર્યું.
આ તૈયારીઓએ ઈરાનને પતનથી બચાવી લીધું હશે, પરંતુ યુદ્ધે ચોક્કસપણે ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલના સંયુક્ત હુમલાઓએ તેના માળખાગત સુવિધાઓનો મોટાભાગે નાશ કર્યો છે. અત્યાર સુધીમાં ઇમારતો, હોસ્પિટલો, શાળાઓ, ગેસ ક્ષેત્રો, સ્ટીલ પ્લાન્ટ અને અસંખ્ય અન્ય સુવિધાઓનો નાશ થયો છે. મિલકતના નુકસાન ઉપરાંત, હજારો ઈરાની નાગરિકો પણ માર્યા ગયા છે. ઈરાનમાં ઘણા વ્યવસાયો બંધ થવાનું આ મુખ્ય કારણ છે. આ વર્ષે તેનો વિકાસ દર પણ ધીમો રહેવાની ધારણા છે.
ઈરાની સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, એપ્રિલમાં યુદ્ધવિરામ પર સંમતિ થઈ તે પહેલાં જ તેને $૨૭૦ બિલિયનનું નુકસાન થઈ ચૂક્યું હતું. આ તેના કુલ ઞ્ઝભ્માં આશરે $૩૦૦ બિલિયનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ૨૦૨૬ માં ઼૩૦૦ બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ત્પ્જ્નો અંદાજ છે કે આ વર્ષે ઈરાનનો વિકાસ દર માઈનસ ૬.૧ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે, જે એક દાયકામાં સૌથી ખરાબ છે. ઈરાનનું ચલણ રેકોર્ડ નીચા સ્તરે છે, જ્યારે ફુગાવો ૭૭ ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. અર્થતંત્ર લગભગ તૂટી ગયું છે, અને મોટાભાગના લોકો દેવામાં ડૂબી ગયા છે. તેમની પાસે રોકડનો અભાવ છે, જેના કારણે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પણ ખરીદવી મુશ્કેલ બની રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ એવો પણ અંદાજ લગાવ્યો છે કે ઈરાનની ૫ ટકા વસ્તી ગરીબી રેખા નીચે આવી શકે છે, જે લગભગ ૪.૧ મિલિયન હશે
(9:50 AM IST)
