બેઇજિંગ, તા. ૧૨ જૂન: ભારત અને ચીન વચ્ચેના સરહદી વિવાદ અને લશ્કરી ગતિરોધની વચ્ચે કૂટનીતિ અને આસ્થાના મિલન સમાન એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ સામે આવી રહ્યા છે. ચીનમાં ભારતના નવનિયુક્ત રાજદૂત વિક્રમ દોરાઈસ્વામીએ મે ૨૦૨૬ માં પોતાનો પદભાર સંભાળ્યા બાદ બેઇજિંગની બહાર પોતાની પ્રથમ અને સૌથી મોટી વ્યૂહાત્મક યાત્રા અંતર્ગત 'તિબેટ સ્વાયત્ત પ્રદેશ' (TAR) માં આવેલા ઐતિહાસિક શહેર લ્હાસાની મુલાકાત લીધી છે. આ મુલાકાતને માત્ર એક સામાન્ય રાજદ્વારી પ્રવાસ તરીકે નહીં, પરંતુ વર્ષોના તણાવ પછી ચીન સાથેના સંબંધોને ફરી સામાન્ય બનાવવા માટેના ભારતના એક માપાંકિત પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
પોતાની આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત દરમિયાન, રાજદૂત દોરાઈસ્વામીએ તિબેટના વાઇસ ચેરમેન ઝાઓ પેંગ સહિતના ટોચના વરિષ્ઠ તિબેટી અધિકારીઓ સાથે હૂંફાળી બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા કરોડો હિન્દુઓની આસ્થાના કેન્દ્ર અને સૌથી આદરણીય એવી 'કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા ૨૦૨૬' ને ફરીથી સુરક્ષિત રીતે શરૂ કરવાનો છે. વર્ષ ૨૦૨૦ માં ગાલવાન ખીણમાં થયેલી સૈન્ય અથડામણ અને કોરોના રોગચાળાના લાંબા વિરામ બાદ આ પવિત્ર યાત્રા ફરી શરૂ થવા જઈ રહી છે, જેના કારણે શ્રદ્ધાળુઓમાં ભારે ઉત્સાહ છે.
૫૦-૫૦ ના ૨૦ બેચ: જૂનથી ઓગસ્ટ વચ્ચે યોજાશે મહાયાત્રા
મળતી વિગતો મુજબ, આગામી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા જૂન અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ની વચ્ચે આયોજિત કરવામાં આવશે. આ વર્ષે અંદાજે ૧,૦૦૦ જેટલા ભારતીય શ્રદ્ધાળુઓને કૈલાશ પર્વતના દર્શન કરવાની મંજૂરી મળશે. આ યાત્રીઓ ઉત્તરાખંડના 'લિપુલેખ પાસ' અને સિક્કિમના 'નાથુ લા' માર્ગ દ્વારા ૫૦-૫૦ ના ૨૦ અલગ-અલગ બેચમાં મુસાફરી કરશે. ભારતીય રાજદૂત અને તિબેટી વહીવટીતંત્રના અધિકારીઓ યાત્રાળુઓ માટે પહાડી વિસ્તારોમાં સરળ અવરજવર, રહેઠાણ, આધુનિક તબીબી સહાય અને ચુસ્ત સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંયુક્ત બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરી રહ્યા છે.
વ્યૂહાત્મક બેરોમીટર: કૈલાશ યાત્રા કેમ છે ખાસ?
હિન્દુ, બૌદ્ધ, જૈન અને બોન પરંપરાના અનુયાયીઓ માટે કૈલાશ પર્વત (ભગવાન શિવનું પવિત્ર નિવાસસ્થાન) અને માનસરોવર તળાવનું અદભુત આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. પરંતુ નવી દિલ્હી માટે, આ યાત્રા માત્ર ધાર્મિક વિષય નથી, પરંતુ તે સાંસ્કૃતિક રાજદ્વારી (Cultural Diplomacy) નું એક મોટું હથિયાર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકો માને છે કે કૈલાશ યાત્રાની સ્થિતિ હંમેશા ભારત-ચીન સંબંધોના 'બેરોમીટર' (તાપમાન માપક) તરીકે કામ કરે છે. આ યાત્રાનું પુનઃસ્થાપન દર્શાવે છે કે મોટા સરહદી વિવાદો વણઉકેલાયેલા હોવા છતાં, બંને દેશો નાગરિકોને સીધી અસર કરતી બાબતોમાં સહયોગ કરવા તૈયાર થયા છે.
તિબેટ પર ભારતની તીક્ષ્ણ નજર
આ યાત્રા સિવાય, તિબેટ ભૌગોલિક અને વ્યાપારી દ્રષ્ટિએ ભારત માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. ભારત સાથે લાંબી સરહદ ધરાવતો આ પ્રદેશ સરહદ સુરક્ષા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ અને ભારત તરફ વહેતી નદીઓના જળ વ્યવસ્થાપન માટે કેન્દ્રસ્થાને છે. ભારતીય રાજદૂતની આ મુલાકાતથી નવી દિલ્હીને તિબેટમાં થઈ રહેલા ચીની વિકાસકાર્યોને વધુ નજીકથી સમજવાની મોટી તક મળી છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન કર્યા વિના, વેપાર અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનના માધ્યમથી સંબંધો પર જામેલો બરફ પીગળાવવાની ભારતની આ વ્યવહારુ નીતિ આગામી સમયમાં કેવો રંગ લાવે છે, તેના પર સમગ્ર એશિયાની નજર રહેશે.