મુંબઈ, તા. ૧૨ જૂન: વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલા દેશો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી એક ખુશીના સમાચાર આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલો ભારે ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ અચાનક ઓછો થવાના સંકેતો મળતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક સકારાત્મક નિર્ણયને પગલે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાની આશંકાઓ પર હાલ પૂરતો વિરામ લાગી ગયો છે, જેના કારણે શુક્રવારે તેલના ભાવ દરિયાના મોજાની જેમ હેઠા બેઠા હતા.
ભારતના સૌથી મોટા કોમોડિટી માર્કેટ એટલે કે મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર આ ઘટાડાની સીધી અસર જોવા મળી હતી. જૂન ડિલિવરી માટેનો ક્રૂડ ઓઈલ કોન્ટ્રેક્ટ ₹૧૪૦ અથવા ૧.૬૮ ટકાના કડાકા સાથે પ્રતિ બેરલ ₹૮,૨૦૪ પર આવી ગયો હતો. બજારમાં ગભરાટ ઓછો થતાં આ સત્ર દરમિયાન ૧૨,૦૦૫ લોટનું તોતિંગ ટ્રેડિંગ ટર્નઓવર નોંધાયું હતું. માત્ર જૂન જ નહીં, પરંતુ જુલાઈનો ક્રૂડ ઓઈલ કોન્ટ્રેક્ટ પણ ₹૧૩૭ (૧.૬૬ ટકા) તૂટીને ₹૮,૧૦૩ પ્રતિ બેરલ પર બંધ આવ્યો હતો, જેમાં ૪,૭૧૧ લોટનો વેપાર થયો હતો.
ટ્રમ્પના એક નિવેદનથી તૂટ્યું 'રિસ્ક પ્રીમિયમ'
તેલ બજારના નિષ્ણાતોના મતે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના ઓઇલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (તેલ માળખા) પર પ્રસ્તાવિત લશ્કરી હુમલાઓને તાત્કાલિક અસરથી સ્થગિત રાખવાની જાહેરાત કરી, ત્યાર બાદ જ માર્કેટનું સેન્ટિમેન્ટ બદલાયું હતું. આ નિર્ણયથી રોકાણકારોની એ ચિંતા દૂર થઈ ગઈ છે કે ગલ્ફ (અખાત) વિસ્તારમાં જો યુદ્ધ ફાટી નીકળશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ઠપ્પ થઈ જશે.
પ્રખ્યાત બ્રોકરેજ ફર્મ 'કોટક નિયો'ના અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), કતાર અને તુર્કી જેવા શક્તિશાળી દેશોની મધ્યસ્થતાથી અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે શાંતિ વાટાઘાટોમાં મોટી પ્રગતિ થઈ છે. આ સમાચાર વહેતા થતાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) ૨.૩૭ ટકા એટલે કે ૨.૧૪ ડોલર ઘટીને ૮૮.૨૪ ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયું હતું. તેવી જ રીતે, અમેરિકી બજારનો બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ૨.૧૮ ટકા ઘટીને ૮૫.૮૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો.
OPEC નો ડેટા અને ભારત-ચીનની વધતી માંગ
જોકે, બજારમાં આ ઘટાડો આવ્યો હોવા છતાં કેટલાક પરિબળો તેલના ભાવને બહુ નીચે જતા રોકી રહ્યા છે. ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ પેટ્રોલિયમ એક્સપોર્ટિંગ કંટ્રીઝ (OPEC) ના તાજેતરના માસિક રિપોર્ટ અનુસાર, ઓપેક પ્લસ દેશોનું ક્રૂડ ઉત્પાદન મે મહિનામાં રોજનું ૧,૯૦,૦૦૦ બેરલ ઘટ્યું છે, જે હવે કુલ ૩૩.૧૩ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ પર પહોંચ્યું છે.
આ સાથે જ ઓપેકે દાવો કર્યો છે કે ભવિષ્યમાં પણ ભારત, ચીન અને એશિયાના અન્ય વિકાસશીલ દેશોમાં ઈંધણની માંગ ખૂબ જ મજબૂત રહેવાની છે, જે વૈશ્વિક બજારને ટેકો આપશે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આગામી દિવસોમાં જ્યાં સુધી યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો કોઈ ચોક્કસ તાર્કિક અંત પર ન પહોંચે અને ઉનાળાની સિઝનમાં વૈશ્વિક ઇંધણ વપરાશના આંકડા સ્પષ્ટ ન થાય, ત્યાં સુધી તેલના ભાવમાં આવી જ વધ-ઘટ (અસ્થિરતા) જોવા મળી શકે છે.