પોર્ટ બ્લેર : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા લશ્કરી અને રાજકીય તણાવને કારણે અત્યારે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર (Global Energy Market) માં ભારે અફરાતફરી મચી ગઈ છે. દરિયાઈ વેપારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ ગણાતા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' માં નાકાબંધી અને સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાના ડરથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. ભારત પોતાની પેટ્રોલિયમ જરૂરિયાતોના ૮૫ ટકાથી વધુ હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરતો હોવાથી, આ વૈશ્વિક કટોકટીની સીધી અને ઘાતક અસર દેશના સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. દેશના ખૂણે-ખૂણે પેટ્રોલ ₹૧૦૦ અને ડીઝલ ₹૯૫ પ્રતિ લિટરના આંકડાને પાર કરી ચૂક્યું છે. પરંતુ, આ દેશવ્યાપી મોંઘવારીના દોરમાં પણ ભારતનો એક એવો વિસ્તાર છે જ્યાં પેટ્રોલ હજુ પણ આશ્ચર્યજનક રીતે ₹૯૦ થી ઓછી કિંમતે વેચાઈ રહ્યું છે!
મહાનગરોની હાલત કફોડી: મુંબઈમાં સૌથી મોંઘું ઈંધણ
સામાન્ય રીતે લોકો એવું વિચારે છે કે મોટા મહાનગરો કે જ્યાં લોજિસ્ટિક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનની સુવિધા ઉત્તમ હોય છે ત્યાં ઇંધણ સસ્તું હશે, પરંતુ વાસ્તવિક કર માળખું આનાથી તદ્દન અલગ છે. અત્યારે દેશના મુખ્ય મેટ્રો શહેરોમાં મોંઘવારીએ માઝા મૂકી છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૧૦૨.૧૨ પ્રતિ લિટર પર પહોંચી ગયો છે. જ્યારે દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં સ્થાનિક ટેક્સના ઊંચા માળખાને કારણે પેટ્રોલ દેશમાં સૌથી મોંઘું એટલે કે ₹૧૧૧.૨૧ પ્રતિ લિટર પર વેચાઈ રહ્યું છે. આ સિવાય આઈટી હબ ગણાતા બેંગલુરુમાં પણ વાહનચાલકોએ પ્રતિ લિટર પેટ્રોલ માટે ₹૧૧૦.૯૩ જેવી મોટી રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે.
દિલ્હીથી ૨,૪૮૫ કિમી દૂર વસેલું આ શહેર બન્યું 'ટેક્સ હેવન'
દેશભરમાં ત્રણ આંકડામાં પહોંચેલા પેટ્રોલના ભાવો વચ્ચે, સૌથી સસ્તું પેટ્રોલ મેળવવાનું સદભાગ્ય બંગાળની ખાડીમાં મુખ્ય ભૂમિથી હજારો કિલોમીટર દૂર આવેલા આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓને મળ્યું છે. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની રાજધાની પોર્ટ બ્લેર (Port Blair) માં હાલમાં પેટ્રોલની કિંમત માત્ર ₹૮૮.૬૬ પ્રતિ લિટર છે! હા, તમે બરાબર વાંચ્યું. મુંબઈ અને બેંગલુરુ જેવા શહેરોની સરખામણીએ પોર્ટ બ્લેરમાં પેટ્રોલ આશરે ₹૨૨ જેટલું સસ્તું મળી રહ્યું છે, જે આજના સમયમાં કોઈ ચમત્કારથી કમ નથી.
પોર્ટ બ્લેરમાં આટલું સસ્તું પેટ્રોલ હોવા પાછળના ૨ મુખ્ય કારણો:
ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના અંતિમ ભાવો કેન્દ્ર સરકારની એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને જે-તે રાજ્ય સરકારના મૂલ્યવર્ધિત કર (VAT) ના આધારે નક્કી થાય છે. પોર્ટ બ્લેરમાં આટલી ઓછી કિંમત હોવા પાછળ આ બે મોટા પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:
•    માત્ર ૬% વેટ (VAT) નું રાહતભર્યું માળખું: જ્યાં ભારતના અન્ય રાજ્યો અને મોટા મહાનગરો ઇંધણ પર ૩૦ થી ૪૦ ટકા જેટલો મસમોટો વેટ (VAT) વસૂલીને પોતાની તિજોરી ભરે છે, ત્યાં આંદામાન અને નિકોબાર વહીવટીતંત્ર પોતાના નાગરિકો પર બોજ ન નાખતા માત્ર ૬ ટકા જેટલો નજીવો વેટ વસૂલે છે. આ ટેક્સના મોટા તફાવતને કારણે જ કિંમતો આટલી નીચી રહે છે.
•    ખાસ ભૌગોલિક સબસીડી: આંદામાન ટાપુઓનું ભૌગોલિક સ્થાન મુખ્ય ભારત દેશથી ઘણું અલગ અને અંતરિયાળ છે. ત્યાં માલસામાન પહોંચાડવાના લોજિસ્ટિકલ પડકારો ખૂબ મુશ્કેલ છે. આથી, ત્યાંના નાગરિકોનું જીવનધોરણ સરળ બનાવવા અને પરિવહન ખર્ચ કાબૂમાં રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વિશેષ સબસીડી આપવામાં આવે છે.
સરકારની આ જ જનકલ્યાણકારી નીતિ અને ઓછા ટેક્સના મોડેલને કારણે વૈશ્વિક યુદ્ધ જેવી કટોકટી વચ્ચે પણ પોર્ટ બ્લેરના રહેવાસીઓ દેશના સૌથી સસ્તા ઈંધણનો આનંદ માણી રહ્યા છે.