નવી દિલ્હી : બ્રહ્માંડના અનંત અંધકારમાં છુપાયેલા રહસ્યો હંમેશા માનવજાતને આશ્ચર્યચકિત કરતા રહ્યા છે. અત્યાર સુધી દુનિયાભરના વિજ્ઞાનીઓ એવું માનતા હતા કે જ્યારે બ્રહ્માંડનો કોઈ વિશાળકાય તારો (Star) મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે તે પોતાના જ પ્રચંડ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે સંકોચાઈને એક અત્યંત શક્તિશાળી 'બ્લેક હોલ' (Black Hole) માં ફેરવાઈ જાય છે. પરંતુ, ભૌતિક વિજ્ઞાનના તમામ જૂના નિયમોને બદલી નાખે તેવું એક સનસનાટીભર્યું સંશોધન સામે આવ્યું છે. સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રી ડેનિયલ જામ્પોલ્સ્કી અને પ્રોફેસર લુસિયાનો રેઝોલાના નવા સંશોધન મુજબ, નાશ પામતા બધા તારા હંમેશા બ્લેક હોલ નથી બનતા; તેના બદલે તેઓ અવકાશમાં એક સંપૂર્ણપણે નવી દુનિયા, એટલે કે એક 'નાના બ્રહ્માંડ' (Mini Universe) ને જન્મ આપી શકે છે! વૈજ્ઞાનિકોએ આ અદભુત અવકાશી પદાર્થને 'ગ્રેવાસ્ટાર' (Gravastar) નામ આપ્યું છે.
આઈન્સ્ટાઈનના સાપેક્ષતાના સિદ્ધાંતમાંથી મળ્યો નવો રસ્તો
આ ઐતિહાસિક સંશોધન પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ 'ફિઝિકલ રિવ્યુ ડી' (Physical Review D) માં પ્રકાશિત થયું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ મહાન ભૌતિકશાસ્ત્રી આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનના 'જનરલ થિયરી ઓફ રિલેટિવિટી' ($General\ Theory\ of\ Relativity$) એટલે કે સામાન્ય સાપેક્ષતાના જટિલ સમીકરણોનો એક નવો ગણિતીય ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે. આ નવો ઉકેલ દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ મહાકાય તારાનું બળતણ સમાપ્ત થાય છે અને તે પોતાના જ અતિશય વજનના કારણે અંદરની તરફ સંકોચાવવા લાગે છે, ત્યારે તેની બિલકુલ અંદરના ભાગમાં એક નાનો મહાવિસ્ફોટ (Mini Big Bang) થાય છે. આ વિસ્ફોટમાંથી પેદા થતી એન્ટિ-ગ્રેવિટી અને ડાર્ક એનર્જી (શ્યામ ઉર્જા) તે તારાને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈને બ્લેક હોલ બનતા અટકાવે છે અને અંદર એક નવું બ્રહ્માંડ વિસ્તરવા લાગે છે.
શા માટે બ્લેક હોલની થિયરીથી મૂંઝવણમાં હતા વૈજ્ઞાનિકો?
અવકાશમાં અબજો સૂર્ય જેટલું વજન ધરાવતા તારાઓ પરમાણુ સંમિશ્રણ ($Nuclear\ Fusion$) ની ઉર્જાને કારણે કરોડો વર્ષો સુધી ચમકતા રહે છે. પરંતુ જ્યારે આ ઉર્જા ખૂટી જાય, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ હાવી થઈ જાય છે. જૂની થિયરી મુજબ, બ્લેક હોલ બનતી વખતે આ બધો જ પદાર્થ સંકોચાઈને એક શૂન્ય કદના અત્યંત નાના બિંદુમાં સમાઈ જાય છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'સિંગ્યુલારિટી' ($Singularity$) કહેવાય છે.
પરંતુ આ થિયરી હંમેશા કોયડો રહી છે, કારણ કે ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો મુજબ અબજો સૂર્યનું વજન એક નાનકડા બિંદુમાં કેવી રીતે સમાઈ શકે? ત્યાં સમય અને અવકાશના તમામ નિયમો તૂટી પડે છે. વળી, બ્લેક હોલમાંથી પ્રકાશ પણ બહાર આવી શકતો ન હોવાથી ત્યાંથી કોઈ માહિતી મેળવવી અશક્ય હતી.
બ્લેક હોલ કરતાં કેટલો અલગ અને ખાસ છે 'ગ્રેવાસ્ટાર'?
આ જ મડાગાંઠને ઉકેલવા માટે વૈજ્ઞાનિકો લાંબા સમયથી બ્લેક હોલના વિકલ્પો શોધી રહ્યા હતા, જે હવે 'ગ્રેવાસ્ટાર' ના રૂપમાં સફળ થયો છે. ગ્રેવાસ્ટાર દેખાવમાં અને વજનમાં બ્લેક હોલ જેટલો જ ભારે અને ગીચ પદાર્થ છે, પરંતુ તેની પાસે કોઈ 'સિંગ્યુલારિટી' (એકલતાનું બિંદુ) હોતી નથી અને તેની કોઈ 'ઇવેન્ટ હોરાઇઝન' (ઘટના ક્ષિતિજ) પણ હોતી નથી.
ગ્રેવાસ્ટારની સંરચના કોઈ કવચ જેવી હોય છે:
•    બાહ્ય સ્તર (Outer Layer): આ ભાગ સામાન્ય અને અત્યંત ગીચ પદાર્થનો બનેલો હોય છે જે બહારથી સામાન્ય દેખાય છે.
•    આંતરિક કોર (Inner Core): આ અંદરનો મુખ્ય ભાગ સંપૂર્ણપણે 'ડાર્ક એનર્જી' (શ્યામ ઉર્જા) થી ભરેલો હોય છે. આ ડાર્ક એનર્જી અંદરથી બહારની તરફ એક પ્રચંડ વિપરીત દબાણ ઊભું કરે છે, જે ગુરુત્વાકર્ષણના અંદરના ખેંચાણને સંતુલિત કરે છે.
આ આંતરિક સંતુલનને કારણે તારો ક્યારેય એક બિંદુમાં તૂટી પડતો નથી, પરંતુ તેની અંદર ડાર્ક એનર્જીથી ચાલતી એક નવી સૃષ્ટિ શ્વાસ લેવા લાગે છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ શોધ સ્પેસ સાયન્સના ઇતિહાસમાં માઇલસ્ટોન સાબિત થશે અને તે બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ તેમજ સમયના અનેક વણઉકેલાયેલા રહસ્યો પરથી પડદો ઉઠાવશે.