ઇસ્લામાબાદ: મહિનાઓથી ચાલી રહેલા ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષ અને લાંબી ગુપ્ત વાટાઘાટો બાદ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આખરે એક મોટી રાજદ્વારી સફળતા મળવાની આશા જાગી હતી, પરંતુ આ આશા પર અત્યારે સસ્પેન્સના વાદળો ઘેરાયા છે. પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફે શનિવારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર એક સત્તાવાર અને ધમાકેદાર જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, આગામી ૨૪ કલાકની અંદર યુએસ-ઈરાન (US-Iran) શાંતિ કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપી શકાય છે. જો કે, પાકિસ્તાનના આ દાવાના ગણતરીના કલાકોમાં જ ઈરાને આ આખી સમયરેખાને નકારી કાઢીને વૈશ્વિક બજારો અને રાજદ્વારી આલમમાં ભારે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના સત્તાવાર પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘાઇએ ઈરાની સ્ટેટ મીડિયા સમક્ષ મહત્વનું નિવેદન આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, રવિવારના રોજ પ્રસ્તાવિત 'ઇસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમ' પર કોઈ પણ સંજોગોમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે નહીં. બાઘાઇએ આગામી દિવસોમાં કરાર થવાની શક્યતાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી નથી, પરંતુ પાકિસ્તાન તરફથી ઉતાવળે કરાયેલી જાહેરાત સામે નારાજગી વ્યક્ત કરતા ઉમેર્યું કે, "આવા સંવેદનશીલ કરારોની સમયરેખા પર ટિપ્પણી કરતી વખતે અત્યંત સાવધાની રાખવી જરૂરી છે, કારણ કે હજુ પણ સામેના પક્ષ (અમેરિકા) તરફથી કેટલાક મુદ્દાઓ પર ખચકાટ અને અસ્પષ્ટતા જોવા મળી રહી છે."
એપ્રિલના નાજુક યુદ્ધવિરામને લંબાવવાનો આખરી પ્રયાસ
રાજદ્વારી નિષ્ણાતોના મતે, આ ટિપ્પણીઓ અને સત્તાવાર ખેંચતાણ એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે એપ્રિલ મહિનાથી ચાલી રહેલા નાજુક યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) નો સમયગાળો લંબાવવા માટે પડદા પાછળ તીવ્ર હલચલ ચાલી રહી છે. બંને દેશો એક એવા ફ્રેમવર્ક કરારની ખૂબ નજીક પહોંચી ગયા છે, જેનાથી પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ સ્થપાઈ શકે. આ શાંતિ કરારના અંતિમ ટેક્સ્ટ પર મોટાભાગે સંમતિ સધાઈ ચૂકી છે, પરંતુ હજુ કેટલીક તકનીકી અને સૈન્ય સ્તરની વાટાઘાટો બાકી હોવાથી સત્તાવાર હસ્તાક્ષર અટકેલા છે.
કયા મુદ્દાઓ પર અટકેલી છે વૈશ્વિક મહાસત્તાઓની મંત્રણા?
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતામાં યોજાઈ રહેલી આ મહા-વાટાઘાટો મુખ્યત્વે ત્રણ સૌથી વિવાદાસ્પદ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અસર કરતા મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત છે:
૧. આર્થિક પ્રતિબંધો: ઈરાન પર અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા આકરા આર્થિક અને તેલ નિકાસના પ્રતિબંધો હટાવવાની માંગ.
૨. દરિયાઈ સુરક્ષા: મધ્ય-પૂર્વના દરિયાઈ માર્ગો (ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) માંથી પસાર થતા વૈશ્વિક કોમર્શિયલ જહાજોની સુરક્ષા અને સૈન્ય તણાવ ઓછો કરવો.
૩. પરમાણુ કાર્યક્રમ: ઈરાનના વિવાદાસ્પદ પરમાણુ સમૃદ્ધિ કાર્યક્રમ પર આંતરરાષ્ટ્રીય વોચડોગ્સનું નિયંત્રણ અને દેખરેખ.
જો આગામી થોડા દિવસોમાં આ ઇસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમ સફળ રહેશે, તો તે વર્ષ ૨૦૨૬ની સૌથી મોટી રાજદ્વારી જીત ગણાશે. જો કે, ઈરાનના તાજેતરના ઠંડા વલણથી એટલું ચોક્કસ સાબિત થાય છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં કાયમી શાંતિનો રસ્તો હજુ એટલો સરળ નથી જેટલો પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન સમજી રહ્યા છે.