મુંબઈ : ભારતના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ એવા મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર (Mumbai-Ahmedabad Bullet Train Project) માં મુસાફરોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણની જાળવણી માટે વૈશ્વિક સ્તરની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત પર્વતોને ચીરીને બનાવવામાં આવેલી ટનલોના પ્રવેશદ્વારો અને નિકાસદ્વારો પર ખાસ પ્રકારના 'ટનલ હૂડ્સ' (Tunnel Hoods) સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. ભારતીય રેલવેના ઇતિહાસમાં આ પ્રકારની હાઈ-ટેક વાયુગતિશાસ્ત્રીય (Aerodynamic) ટનલ હૂડ ટેકનોલોજીનું રિસર્ચ, ડિઝાઇનિંગ અને અમલીકરણ પ્રથમ વખત કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે દેશના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે એક મોટી ક્રાંતિ સમાન છે.

ગુજરાતી જાગરણના અહેવાલો અનુસાર, મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેનનો રૂટ અત્યંત પડકારજનક ભૌગોલિક વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ આખા કોરિડોરમાં મહારાષ્ટ્રમાં ૭ પર્વતીય ટનલ અને ગુજરાતમાં ૧ પર્વતીય ટનલ મળીને કુલ ૮ મોટી ટનલો બનાવવામાં આવી છે. બુલેટ ટ્રેનની અલ્ટ્રા હાઈ-સ્પીડને કારણે આ તમામ પર્વતીય ટનલોના બંને છેડાઓ પર આ ખાસ ટનલ હૂડ્સ લગાવવાની કામગીરી તેજ ગતિએ ચાલી રહી છે.

પિસ્ટન જેવી ઇફેક્ટ: ટનલ હૂડ્સ શા માટે છે અનિવાર્ય?

હાઈ-સ્પીડ રેલ એન્જિનિયરિંગના નિયમો મુજબ, જ્યારે ૩૦૦ કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુની ઝડપે દોડતી બુલેટ ટ્રેન કોઈપણ બંધ ટનલમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તે પોતાની આગળ રહેલી વિપુલ પ્રમાણમાં હવાને અચાનક જોરથી ધકેલે છે. આ પ્રક્રિયા સિલિન્ડરની અંદર સ્પીડમાં આગળ વધતા પિસ્ટન જેવી ઘાતક અસર (Piston Effect) ઊભી કરે છે. હવાના આ અચાનક થતા સંકોચનથી ટનલની અંદર ભયાનક દબાણ તરંગો (Pressure Waves) ઉત્પન્ન થાય છે જે ટ્રેનની આગળ મુસાફરી કરે છે.

જો આ દબાણ તરંગોને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી નિયંત્રિત કરવામાં ન આવે, તો ટ્રેન જ્યારે ટનલના બીજા છેડેથી બહાર નીકળે ત્યારે ત્યાં હવાનું ભારે પ્રેશર રિલીઝ થવાના કારણે બોમ્બ બ્લાસ્ટ અથવા જોરદાર ગર્જના જેવો ભયાનક અવાજ (Tunnel Boom) પેદા થાય છે. આ અવાજ આસપાસના સ્થાનિક સમુદાયો, વન્યજીવો અને પર્યાવરણ માટે ભારે વિક્ષેપ અને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

ટ્રાન્ઝિશન ઝોન તરીકે કામ કરશે આ હૂડ્સ: મુસાફરી બનશે સુપર સાઇલેન્ટ

આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ તરીકે તૈયાર કરાયેલા આ ટનલ હૂડ્સ ખુલ્લા વાતાવરણ અને ટનલના સાંકડા અવકાશ વચ્ચે એક સુરક્ષિત સંક્રમણ ક્ષેત્ર (Transition Zone) તરીકે કામ કરે છે. તે હવાને એકાએક રોકવાને બદલે વધુ ધીમેથી અને અત્યંત નિયંત્રિત રીતે ટનલની અંદર પ્રવેશવા તેમજ બહાર નીકળવાનો માર્ગ આપે છે. આ ટેકનોલોજીના મુખ્ય ફાયદા નીચે મુજબ છે:

·         ટનલ બૂમથી મુક્તિ: હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન ટનલમાંથી બહાર આવે ત્યારે ઉત્પન્ન થતા કાન ફાડી નાખતા અવાજને તે સંપૂર્ણપણે સોષી લે છે અથવા ઓછો કરે છે.

·         સ્થાનિક લોકોને શાંતિ: રેલવે લાઈનની આસપાસ રહેતા રહેણાંક વિસ્તારો અને સ્થાનિક ગ્રામજનોને કોઈપણ પ્રકારના ધ્વનિ પ્રદૂષણ કે ધ્રુજારીનો સામનો કરવો પડતો નથી.

·         ટોપ સ્પીડ મેઈન્ટેન: અત્યંત ઊંચી ઝડપે દોડતી બુલેટ ટ્રેનો વાયુના અવરોધ વિના સુરક્ષિત, સ્થિર અને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે દોડી શકે છે.

સ્પેશિયલ પ્રેશર-રિલીફ વિન્ડોઝ: ઇજનેરી કૌશલ્યનો ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો

આ ટનલ હૂડ્સની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની અદભુત ડિઝાઇન છે, જેમાં દબાણ-મુક્તિ માટે ખાસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી તૈયાર કરાયેલા વેન્ટ્સ અથવા નાની બારીઓ (Pressure-Relief Openings) આપવામાં આવી છે. જ્યારે બુલેટ ટ્રેન ટનલમાં એન્ટ્રી કરે, ત્યારે કમ્પ્રેસ થયેલી હવાનો એક મોટો ભાગ આ બારીઓમાંથી ધીમે-ધીમે વાતાવરણમાં મુક્ત થઈ જાય છે. પરિણામે, ટનલની અંદર હવાના મોજાંની તીવ્રતા આપોઆપ ઘટી જાય છે અને ટ્રેનની અંદર બેઠેલા મુસાફરોને કાન બંધ થઈ જવા જેવી કોઈ તકલીફ પડતી નથી અને સવારી એકદમ આરામદાયક રહે છે.

જાપાન અને યુરોપ જેવા દેશો જ્યાં શિંકાનસેન (Shinkanzen) બુલેટ ટ્રેન નેટવર્ક સફળતાપૂર્વક ચાલે છે, ત્યાં આ ટેકનોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. હવે ભારતના આ પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં તેનો સમાવેશ દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક સ્તરની સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અને પર્યાવરણીય સાનુકૂળતા સાથે આ પ્રોજેક્ટને સાકાર કરવા માટે કટિબદ્ધ છે.