ન્યૂયોર્ક : વિશ્વના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ એલોન મસ્કની સ્પેસ કમ્પેની સ્પેસએક્સ (SpaceX) એ વૈશ્વિક શેરબજારમાં એન્ટ્રી લેતાની સાથે જ સનસનાટી મચાવી દીધી છે. વિશ્વના ઇતિહાસના સૌથી મોટા આઈપીઓ (IPO) બાદ અમેરિકન શેરબજાર નાસ્ડેક (Nasdaq) પર લિસ્ટિંગના પ્રથમ જ દિવસે સ્પેસએક્સના શેર ૧૯ ટકાના અદભુત ઉછાળા સાથે $૧૬૧ ની આસપાસ બંધ થયા હતા. આ ધમાકેદાર લિસ્ટિંગ સાથે કંપનીનું કુલ માર્કેટ કેપ (મૂલ્યાંકન) આશરે $૨.૧ ટ્રિલિયન (અંદાજે ૧૭૫ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) એ પહોંચી ગયું છે. આફ્ટર-અવર્સ ટ્રેડિંગના સંકેતો દર્શાવે છે કે આ તેજી આગામી દિવસોમાં પણ ચાલુ રહી શકે છે.
આ આખા લિસ્ટિંગમાં સૌથી આશ્ચર્યજનક અને રસપ્રદ વાત એ છે કે, જે કંપનીની સ્થાપના થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધી તે માત્ર અબજો ડોલરનું નુકસાન જ કરી રહી છે, છતાં રોકાણકારો તેના શેર ખરીદવા માટે પડાપડી કરી રહ્યા છે. વ્યાપારિક વિશ્લેષકો આ ક્રેઝ પાછળનું મુખ્ય કારણ 'એલોન મસ્ક બ્રાન્ડ' પર રોકાણકારોનો અતૂટ વિશ્વાસ માની રહ્યા છે.
આંકડા લાલબત્તી સમાન: ૨૦૦૨થી અત્યાર સુધી $૪૧.૩ બિલિયનનું મોટું નુકસાન
જો પરંપરાગત નાણાકીય ધોરણો અને બેલેન્સ શીટના આધારે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે, તો સ્પેસએક્સના આંકડા સામાન્ય રોકાણકારોને ડરાવી દે તેવા છે. સીએનબીસી ટીવી૧૮ ના અહેવાલો અનુસાર:
•    વર્ષ ૨૦૨૫ માં કંપનીએ $૧post૮.૭ બિલિયનની આવક (Revenue) પર $૪.૯૪ બિલિયનનું મસમોટું નુકસાન નોંધાવ્યું હતું.
•    વર્ષ ૨૦૦૨ માં સ્થાપના થઈ ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધીમાં સ્પેસએક્સનું કુલ નુકસાન $૪૧.૩ બિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે.
•    વિશ્વમાં $૧ ટ્રિલિયનથી વધુનું મૂલ્યાંકન ધરાવતી તમામ દિગ્ગજ કંપનીઓમાં સ્પેસએક્સની કમાણી સૌથી ઓછી છે અને તેનો પ્રાઇસ-ટુ-અર્નિંગ (P/E) રેશિયો ૧૧૨ પર પહોંચી ગયો છે, જે હાઇ-ટેક આઇટી કંપનીઓ કરતાં પણ ઘણો વધારે અને જોખમી છે.
આ જ કારણ છે કે બજારના ઘણા મોટા વિશ્લેષકો આ શેરને અત્યંત અસ્થિર અને જોખમી ગણાવી રહ્યા છે. પરંતુ, રોકાણકારોનો એક બહુ મોટો વર્ગ આ તમામ જોખમોને ખુશી-ખુશી સ્વીકારી રહ્યો છે.
'ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની રેલ્વે જેવો આ મોકો છે' – એલોન મસ્ક પ્રીમિયમનો જાદુ
માઇન્ડસેટ વેલ્થ મેનેજમેન્ટના ચીફ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઓફિસર સેથ હિકેલે આ ક્રેઝને સમજાવતા એક શાનદાર ઉદાહરણ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું, "ઘણા રોકાણકારો માટે સ્પેસએક્સમાં નાણાં રોકવા એ ભૂતકાળમાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ દરમિયાન રેલ્વે લાઇન નાખતી કંપનીઓમાં રોકાણ કરવા બરાબર છે. લોકો ભવિષ્યના બદલાવને જોઈ રહ્યા છે અને આ જ કારણ છે કે તેઓ 'એલોન મસ્ક પ્રીમિયમ' ચૂકવવા ખુશીથી તૈયાર છે."
રોકાણકારો પાસે મસ્કનો ટ્રેક રેકોર્ડ છે. ટેસ્લા (Tesla) કંપની પણ શરૂઆતના ઘણા વર્ષો સુધી ભારે નુકસાનમાં ચાલી રહી હતી, પરંતુ જ્યારે તેણે રફતાર પકડી ત્યારે આગામી ૧૦ વર્ષમાં રોકાણકારોના નાણાં ૩૦ ગણા વધારી દીધા હતા. લોકોને આશા છે કે સ્પેસએક્સ પણ ભવિષ્યમાં આવો જ ચમત્કાર કરશે.
અવકાશમાં AI ડેટા સેન્ટર અને ૧ લાખ સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાનો મહાપ્લાન
મોટા સંસ્થાગત રોકાણકારો સ્પેસએક્સને માત્ર એક રોકેટ ઉડાડતી કંપની તરીકે નથી જોતા, પરંતુ તેઓ તેને ભવિષ્યના સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ અને સ્પેસ ટેકનોલોજીના એકમાત્ર કિંગ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. કંપનીએ પોતે દાવો કર્યો છે કે અવકાશ ક્ષેત્રે ભવિષ્યમાં $૨૮.૫ ટ્રિલિયનનું બજાર ઉપલબ્ધ છે, જે માનવ ઇતિહાસની સૌથી મોટી વ્યાપારિક તક છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં મોકલવામાં આવેલા કુલ પેલોડ્સમાંથી ૮૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો એકલા સ્પેસએક્સે મોકલ્યો છે. આ સિવાય તેની 'સ્ટારલિંક' (Starlink) સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા હવે આવકનો મજબૂત સ્ત્રોત બની ચૂકી છે.
આઈપીઓ (IPO) પહેલા જેપી મોર્ગન ચેસ સાથેની એક ખાસ ઇવેન્ટમાં એલોન મસ્કે જણાવ્યું હતું કે, ભલે ચોપડે નુકસાન દેખાતું હોય પરંતુ કંપની વર્ષ ૨૦૧૫ થી જ કૅશ-ફ્લો પોઝિટિવ (સરપ્લસ રોકડ ધરાવતી) રહી છે. સ્પેસએક્સ હવે તેના "નિર્ણાયક વૃદ્ધિના તબક્કા" માં છે. મસ્કે ખુલાસો કર્યો કે આગામી સમયમાં કંપની અવકાશમાં ૧,૦૦,૦૦ junglesથી વધુ સંચાર ઉપગ્રહો લોન્ચ કરશે અને અંતરિક્ષમાં 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ડેટા સેન્ટર્સ' સ્થાપવા પર પણ મોટું કામ ચાલી રહ્યું છે. સ્પષ્ટ છે કે, રોકાણકારો આજના નુકસાન પર નહીં પણ આવતીકાલના અંતરિક્ષ સામ્રાજ્ય પર દાવ લગાવી રહ્યા છે.