મુંબઈ : ભારતીય અર્થતંત્રને ગ્લોબલ લેવલ પર વધુ મજબૂત કરવા અને વિદેશમાં વસતા ભારતીયો માટે ભારતમાં નાણાં રોકવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) એક બહુ મોટી અને ઐતિહાસિક જાહેરાત કરી છે. દેશની મધ્યસ્થ બેંકે વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો (NRI) અને ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા (OCI) માટે રોકાણ સંબંધિત કાયદાઓમાં ધરખમ ફેરફારો કર્યા છે. જો કે આ સુધારો તકનીકી દ્રષ્ટિએ ઘણો જટિલ લાગે છે, પરંતુ સરળ ભાષામાં કહીએ તો, RBI એ હવે એ વાત બિલકુલ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે વિદેશી ભારતીયો ભારતના બજારમાં કેવી રીતે ફંડ મોકલી શકશે, તેમની કમાણી કેવી રીતે પાછી મેળવી શકશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય શેરબજાર પર ભારતીય કંપનીઓના શેરનું ટ્રેડિંગ કઈ રીતે થશે.
આ નવા આદેશો ૧૩ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ સરકારી ગેઝેટમાં સત્તાવાર રીતે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે અને તે જ દિવસથી સમગ્ર દેશમાં અમલી બની ગયા છે. આ સુધારાને કારણે આગામી દિવસોમાં ભારતીય શેરબજાર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) માં વિદેશી રોકાણનો મોટો પ્રવાહ આવે તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
FEMA કાયદા હેઠળ બદલાયું ગણિત: 'રિપેટ્રિએબલ રૂપી એકાઉન્ટ' બનશે મુખ્ય હથિયાર
અહેવાલો અનુસાર, આરબીઆઈએ ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ (નોન-ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સની ચુકવણી અને રિપોર્ટિંગની પદ્ધતિ) (સુધારા) નિયમનો, ૨૦૨૬ જાહેર કર્યા છે. આ સુધારો પ્રખ્યાત FEMA એક્ટ, ૧૯૯૯ની કલમ ૪૭ હેઠળ કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા નિયમોથી વિદેશમાં નોકરી કે બિઝનેસ કરતા લાખો ભારતીયોની મુંઝવણોનો કાયમી અંત આવી ગયો છે.
નવા ગેઝેટ મુજબ, કોઈપણ NRI રોકાણકાર સત્તાવાર બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા સીધા વિદેશથી ભારતમાં રોકાણ માટે નાણાં મોકલી શકે છે. આ સિવાય, તેઓ FEMA ડિપોઝિટ રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૧૬ હેઠળ તૈયાર કરાયેલા ખાસ 'રિપેટ્રિએબલ રૂપી એકાઉન્ટ' (Repatriable Rupee Account) માં રાખેલા ભંડોળનો મુક્તપણે ઉપયોગ કરી શકશે. રોકાણ માટે એક અલગ અને સ્પષ્ટ સિસ્ટમ બની જવાથી હવે તમામ નાણાકીય વ્યવહારો ટ્રેક કરવા સરળ બનશે અને કોઈપણ પ્રકારની કાનૂની મૂંઝવણ રહેશે નહીં.
NPS અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડના રોકાણકારો માટે બખ્ખાં: પૈસા પાછા લઈ જવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો
આરબીઆઈના નવા નિયમોમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને પેન્શન યોજનાઓમાં રોકાણ કરતા લોકો માટે મોટી રાહત આપવામાં આવી છે:
•    NPSમાં સરળતા: જો કોઈ NRI અથવા OCI ભારતની નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) માં પોતાનું યોગદાન આપવા માંગે છે, તો તેઓ વિદેશથી સીધા ફંડ ટ્રાન્સફર કરી શકે છે અથવા ભારતમાં રહેલા તેમના NRO ખાતા કે રિપેટ્રિએબલ રૂપિયા ખાતાના ભંડોળનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
•    શેર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી કમાણી ઉપાડવી: રોકાણકારોનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હતો કે શેર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વેચ્યા પછી પૈસા પાછા વિદેશ કેવી રીતે લઈ જવા? આરબીઆઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિદેશી ભારતીયો ભારતમાં શેર કે ફંડ યુનિટ્સ વેચીને, લાગુ પડતો ટેક્સ (Tax) કપાયા પછી, આખી રકમ કોઈ પણ રોકટોક વગર ભારતની બહાર પોતાના દેશમાં પરત મોકલી શકશે અથવા તેમના રિપેટ્રિએબલ ખાતામાં જમા રાખી શકશે.
ગ્લોબલ એક્સચેન્જ પર લિસ્ટિંગ અને રિપોર્ટિંગના કડક નિયમો
આ સુધારાનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ આંતરરાષ્ટ્રીય શેરબજારો (જેવા કે ન્યૂયોર્ક કે લંડન એક્સચેન્જ) પર લિસ્ટ થનારી ભારતીય કંપનીઓ સાથે જોડાયેલો છે. જો કોઈ ભારતીય કંપની વિદેશી એક્સચેન્જ પર લિસ્ટ થાય અને કોઈ વિદેશી ભારતીય તેના શેર ખરીદવા માંગે, તો તે બે રીતે પેમેન્ટ કરી શકશે – પ્રથમ, કંપનીના અધિકૃત વિદેશી ચલણ ખાતામાં સીધા નાણાં મોકલીને, અથવા બીજું, પોતાના રિપેટ્રિએબલ ફોરેન કરન્સી એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને. આ શેર વેચવાથી મળતી રકમ પણ ટેક્સ બાદ કર્યા પછી આરામથી વિદેશ લઈ જઈ શકાશે.
સાથે જ, પારદર્શિતા જાળવી રાખવા માટે RBI એ રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ પણ કડક બનાવી છે. હવેથી તમામ કેટેગરી-૧ ની બેંકોએ NRI અને OCI રોકાણકારો દ્વારા ભારતીય સ્ટોક એક્સચેન્જ પર થતી ઇક્વિટી ખરીદી કે ટ્રાન્સફરની તમામ વિગતો 'LEC-IFI' (વ્યક્તિગત વિદેશી રોકાણકાર) ફોર્મ દ્વારા સીધી આરબીઆઈને સબમિટ કરવાની રહેશે. ટૂંકમાં કહીએ તો, આરબીઆઈએ વિદેશી રોકાણની આખી પ્રક્રિયાને એકદમ કાચ જેવી ક્લીન અને પારદર્શક બનાવી દીધી છે, જેનાથી ગ્લોબલ માર્કેટમાં ભારતની શાખ અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ અગાઉ કરતાં બમણો મજબૂત બનશે.