સાન ડિએગો, : વૈશ્વિક સ્તરે ઇલેક્ટ્રોનિક કચરો (E-waste) ઘટાડવા અને પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ અટકાવવા માટે ટેક જાયન્ટ ગૂગલે યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, સાન ડિએગોના સંશોધકો સાથે મળીને જૂના નકામા સ્માર્ટફોનના શક્તિશાળી પ્રોસેસર, મેમરી અને સ્ટોરેજનો પુનઃઉપયોગ કરી ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જન વાળા 'મિની ડેટા સેન્ટર' એટલે કે 'ફોન ક્લસ્ટર કમ્પ્યુટિંગ' પ્લેટફોર્મ વિકસાવવાની એક અભૂતપૂર્વ સંશોધન યોજના જાહેર કરી છે.

જો તમે તમારા જૂના જંક ફોનને વેચવા જઈ રહ્યા છો, તો રાહ જુઓ. ગૂગલ તમારો જૂનો સ્માર્ટફોન ઇચ્છે છે. તમે વિચારી રહ્યા હશો કે ટેક જાયન્ટ તમારા જૂના ફોનનું શું કરશે. તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે કંપની તેને નવીનીકરણ અથવા પુનર્વેચાણ માટે લઈ રહી નથી, પરંતુ તે કંપનીને તેના પોતાના મિની ડેટા સેન્ટર બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે. કમ્પ્યુટિંગના પર્યાવરણીય પ્રભાવને ઘટાડવા પર કેન્દ્રિત એક નવા સંશોધન પ્રોજેક્ટમાં, ગૂગલે જૂના સ્માર્ટફોનને ઓછા કાર્બન કમ્પ્યુટિંગ ક્લસ્ટરમાં રૂપાંતરિત કરવાની તેની યોજના જાહેર કરી છે. રિસાયક્લિંગ માટે જૂના ઉપકરણો મોકલવાને બદલે, કંપની તેમના કમ્પ્યુટિંગ હાર્ડવેરને કાઢવા અને તેને પાવર ક્લાઉડ એપ્લિકેશન્સ અને સંશોધન વર્કલોડ માટે ફરીથી ઉપયોગમાં લેવા માંગે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ગૂગલ જૂના સ્માર્ટફોનમાં ચિપ્સ, મેમરી અને સ્ટોરેજ લેવા માંગે છે અને તેનો ઉપયોગ મિનિ ડેટા સેન્ટર તરીકે કરવા માંગે છે, જે આ હજારો ઘટકોને એકસાથે જોડે છે. આ પહેલ યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, સાન ડિએગોના સંશોધકો સાથે વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જેઓ હજારો નિવૃત્ત સ્માર્ટફોનને નવા પ્રકારના કમ્પ્યુટિંગ પ્લેટફોર્મમાં કેવી રીતે રૂપાંતરિત કરી શકાય તે શોધી રહ્યા છે. જો સફળ થાય, તો પ્રોજેક્ટ આખરે લગભગ 2,000 નિવૃત્ત પિક્સેલ સ્માર્ટફોનથી બનેલું ડેટા સેન્ટર બનાવી શકે છે.

આ ખ્યાલને "ફોન ક્લસ્ટર કમ્પ્યુટિંગ" કહેવામાં આવે છે. ગૂગલે તેની સત્તાવાર બ્લોગ પોસ્ટમાં સમજાવ્યું છે કે સંશોધકો ડિસ્પ્લે, બેટરી, કેમેરા અને બાહ્ય કેસ જેવા બિનજરૂરી સ્માર્ટફોન ઘટકોને દૂર કરે છે, ફક્ત મધરબોર્ડ જ રહે છે, જેમાં પ્રોસેસર, મેમરી અને સ્ટોરેજ રહે છે. આ મધરબોર્ડ પછી એકસાથે જોડાયેલા હોય છે અને લિનક્સ-આધારિત ઓપરેટિંગ સિસ્ટમથી લોડ થાય છે. એકવાર લિંક થઈ ગયા પછી, ઉપકરણોને ક્લસ્ટરમાં ગોઠવી શકાય છે અને કુબર્નેટ્સનો ઉપયોગ કરીને સંચાલિત કરી શકાય છે, જે આધુનિક ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા સમાન ઓર્કેસ્ટ્રેશન પ્લેટફોર્મ છે. ગૂગલના મતે, આશરે 25 થી 50 સ્માર્ટફોનનું ક્લસ્ટર કેટલાક વર્કલોડ માટે આધુનિક સર્વર જેટલું કમ્પ્યુટિંગ પ્રદર્શન પ્રદાન કરી શકે છે. સંશોધકો માને છે કે, સેંકડો અથવા હજારો ઉપકરણોને જોડીને, તેઓ ક્લાઉડ-આધારિત સેવાઓ ચલાવવા માટે સક્ષમ વ્યવહારુ કમ્પ્યુટિંગ પ્લેટફોર્મ બનાવી શકે છે. ગૂગલના મતે, કમ્પ્યુટિંગનો કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ બે મુખ્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે: સિસ્ટમ ચાલુ હોય ત્યારે વપરાતી વીજળી અને નવા હાર્ડવેરનું ઉત્પાદન કરતી વખતે ઉત્પન્ન થતું ઉત્સર્જન. જોકે ટેક ઉદ્યોગે ડેટા સેન્ટરોની ઉર્જા કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં વર્ષો વિતાવ્યા છે, ઉત્પાદન-સંબંધિત ઉત્સર્જન ઘટાડવું એ એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર છે. હાલના સ્માર્ટફોન હાર્ડવેરનો ફરીથી ઉપયોગ આ મુદ્દાને ઉકેલવામાં મદદ કરી શકે છે. કંપની કહે છે કે મોટાભાગના વપરાશકર્તાઓ દર ચાર વર્ષે તેમના સ્માર્ટફોનને બદલે છે, તેમ છતાં ઉપકરણોમાં હજુ પણ શક્તિશાળી પ્રોસેસર, મેમરી અને સ્ટોરેજ છે. આ ઘટકોને બીજું જીવન આપવાથી ઇલેક્ટ્રોનિક કચરો ઓછો થઈ શકે છે અને નવા સર્વર બનાવવાના પર્યાવરણીય ખર્ચને પણ ટાળી શકાય છે.

એ નોંધવું યોગ્ય છે કે ગૂગલ એવું નથી કહી રહ્યું કે જૂના સ્માર્ટફોન જેમિની જેવા અદ્યતન AI મોડેલોને તાલીમ આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા શક્તિશાળી GPU ક્લસ્ટરોને બદલશે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ મોટા પાયે AI વિકાસ માટે જરૂરી વિશાળ માળખાને બદલે નાના ક્લાઉડ વર્કલોડને હેન્ડલ કરવાનો છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તમારો જૂનો સ્માર્ટફોન ટૂંક સમયમાં Nvidia ના AI ચિપ્સનું સ્થાન લેશે નહીં. તેના બદલે, Google આ ક્લસ્ટર્સને રોજિંદા કમ્પ્યુટિંગ કાર્યોને હેન્ડલ કરવા માટે વધુ ટકાઉ માર્ગ તરીકે જુએ છે, જેમ કે યુનિવર્સિટીઓમાં ઉપયોગમાં લેવાતા શૈક્ષણિક અને સંશોધન વર્કલોડ, વેબ સેવાઓ, ગ્રેડિંગ સિસ્ટમ્સ, ક્લાઉડ-હોસ્ટેડ ડેવલપમેન્ટ વાતાવરણ અને જ્યુપીટર નોટબુક પ્લેટફોર્મ. UC સાન ડિએગોના સંશોધકો 2,000-ફોન કમ્પ્યુટિંગ ક્લસ્ટરની યોજના બનાવી રહ્યા છે જે સિસ્ટમ્સ પ્રોગ્રામિંગ અને સમાંતર કમ્પ્યુટિંગ જેવા કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન અભ્યાસક્રમોને સપોર્ટ કરશે. આશા છે કે આ સંશોધકોને સમજવામાં મદદ કરશે કે ગ્રાહક-ગ્રેડ હાર્ડવેર ડેટા સેન્ટર્સમાં સતત વર્કલોડ હેઠળ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે.

ભૂતકાળમાં ગૂગલ અને અન્ય ટેક જાયન્ટ્સ પર અતિશય ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને સર્વરોના કારણે વૈશ્વિક કાર્બન ઉત્સર્જન વધારવાના ગંભીર આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. હાલમાં આ અભૂતપૂર્વ "ફોન ક્લસ્ટર" ટેકનોલોજી પ્રાયોગિક ધોરણે લેબોરેટરીમાં ચકાસવામાં આવી રહી છે. આગામી સમયમાં, સંશોધન ટીમ આ ૨,૦૦૦ પિક્સેલ ફોનની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સિસ્ટમનો સંપૂર્ણ ડેટા અને તેની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા (Durability) નો રિપોર્ટ જાહેર કરશે, જેના આધારે ગૂગલ ભવિષ્યમાં વ્યાપારી ધોરણે યુઝર્સ પાસેથી બાયબેક પ્રોગ્રામ હેઠળ જૂના સ્માર્ટફોન એકત્રિત કરવા માટેની વૈશ્વિક ગાઇડલાઇન અને રિસાયક્લિંગ નીતિ અમલમાં મૂકે તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે.