મુંબઈ: મુંબઈ મહાનગરમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાના આગમનમાં થયેલા અસાધારણ વિલંબના કારણે આ વર્ષે ઉનાળાના અંતમાં જળસંકટ અત્યંત ગંભીર સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. બૃહદમુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) દ્વારા શહેરના દોઢ કરોડથી વધુ રહેવાસીઓની દૈનિક તરસ છીપાવવા માટે દરરોજ ૩,૮૫૦ મિલિયન લિટર (MLD) પાણીનો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવે છે, પરંતુ હાલમાં આ શ્રુંખલાના સાતેય તળાવોમાં સત્તાવાર રીતે માત્ર ૧૧.૪૫ ટકા જ લાઈવ સ્ટોક બચ્યો છે. વરસાદ ખેંચાવાને કારણે ૧૬૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા સ્ત્રોતોથી થતી પાણીની આવક પર સીધી અને માળખાગત અસર પડતાં વહીવટી તંત્રની ચિંતામાં મોટો વધારો થયો છે.
આ પ્રવર્તમાન કટોકટીનો સામનો કરવા માટે પાલિકા દ્વારા ગત ૧૫ મેથી જ સમગ્ર મુંબઈમાં પાણી પુરવઠામાં ૧૦ ટકાનો સત્તાવાર કાપ લાદી દેવામાં આવ્યો હતો, તેમ છતાં અનેક રહેણાંક વિસ્તારોમાં અત્યારે પાણીની તીવ્ર અછત વર્તાઈ રહી છે. સ્થાનિક બજારોમાં અને ઓનલાઈન ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ પર બોટલબંધ પીવાના પાણીની માંગ અભૂતપૂર્વ રીતે વધી ગઈ છે, જેના લીધે કરિયાણાના વેપારીઓ પાસે સ્ટોક ગણતરીના કલાકોમાં જ ખાલી થઈ રહ્યો છે. સત્તાવાર અહેવાલો મુજબ, સામાન્ય રીતે ૧૦ જૂન સુધીમાં સક્રિય થઈ જતું ચોમાસું કેરળ પહોંચ્યા બાદ મુંબઈના દરવાજે અટકી જતાં આ પ્રણાલીગત મુશ્કેલીઓ વધુ વણસી ગઈ છે.
આઘાતજનક ભૌગોલિક અને તકનીકી વાસ્તવિકતા એ છે કે મુંબઈની આખી જળ વિતરણ વ્યવસ્થામાં લીકેજ અને ગેરકાયદેસર ચોરીના કારણે દરરોજ આશરે ૯૦૦ મિલિયન લિટર જેટલા કિંમતી પાણીનો સરેરાશ બગાડ થાય છે, જ્યારે ૧૦ ટકા જેટલો જથ્થો કુદરતી બાષ્પીભવનમાં નષ્ટ થઈ જાય છે. મુંબઈના પૂર્વ કોર્પોરેટર અને સિનિયર લીડર રવિ રાજાએ આ મામલે સત્તાવાર નિવેદન આપતા જણાવ્યું હતું કે, "શહેરમાં પાણીના મોટા પાયે રિસાયક્લિંગ માટે આયોજિત છ ગટર શુદ્ધિકરણ (સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ) પ્લાન્ટ્સ પર કામ શરૂ તો થઈ ગયું છે, પરંતુ આ પ્રોજેક્ટ્સ વર્ષ ૨૦૨૮ પહેલાં પૂર્ણ થવાના કોઈ સંકેત નથી." આ વિલંબ દર્શાવે છે કે નાગરિક સંસ્થા લાંબા ગાળાના આયોજનમાં નિષ્ફળ રહી છે.
વધતા જતા શહેરીકરણ વચ્ચે પાણીની આવી અછત ભવિષ્ય માટે એક મોટો બોધપાઠ છે, જેના પૃષ્ઠભૂમિમાં હવે પાલિકાએ દરિયાના ખારા પાણીને મીઠું કરવા માટે 'ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ' પ્રોજેક્ટ પર કામની ગતિ તેજ કરી છે. હવે પછીના આગામી તબક્કામાં, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા પાણીના બગાડ અને ચોરીને રોકવા માટે વિશેષ હાઇડ્રોલિક ટાસ્ક ફોર્સ તૈનાત કરવામાં આવશે અને પાણી પુરવઠા પર કડક મોનિટરિંગ રાખવામાં આવશે. હાલની પરિસ્થિતિ જોતા નાગરિકો માટે પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવો જ એકમાત્ર તાત્કાલિક વિકલ્પ છે, જ્યારે વહીવટી તંત્ર દ્વારા આગામી દિવસોમાં ક્લાઉડ સીડિંગ (કૃત્રિમ વરસાદ) અને પૂરક ભૂગર્ભ જળ સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવા અંગે પણ ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે.