યુધ્ધનો અંતઃ ઉગ્યો શાંતિનો સૂરજઃ સર્વત્ર હાંશકારો
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેના ૧૦૭ દિવસનો આખરે અંતઃ શુક્રવાર જીનીવા ખાતે પીસી ડીલ ઉપર સહી-સિકકા : શાંતિ સમજુતીમાં હોર્મુઝને ફરી ખોલવા ઇરાનનાં બંદરો પરથી નાકાબંધી હટાવવા, ઇરાનનું જપ્ત થયેલું ફંડ જારી કરવા સહિતના મુદદાઓ સામેલ
વોશીંગ્ટન તા.૧૫: રવિવારે અમેરિકા અને ઈરાન યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે શાંતિ કરાર પર સંમત થયા. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે ઈરાન સાથેનો કરાર હવે પૂર્ણ થઈ ગયો છે. ઈરાને એક નિવેદન બહાર પાડીને કહ્યું કે અમેરિકા સાથે મહિનાઓની લાંબી અને મુશ્કેલ વાટાઘાટો પછી, બંને દેશોએ એક કરાર અથવા MoU ને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે આ કરાર હેઠળ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી ખોલવામાં આવશે. તેમણે ઈરાની બંદરો પર યુએસ નૌકાદળના નાકાબંધીને તાત્કાલિક હટાવવાને મંજૂરી આપી. ટ્રમ્પે પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું, દુનિયાના જહાજો, તમારા એન્જિન શરૂ કરો. તેલ વહેવા દો.
પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે કહ્યું કે બંને દેશો ૧૯ જૂને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના જીનીવામાં શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે. જો આવું થાય, તો તેહરાન અને વોશિગ્ટન વચ્ચે ૪૭ વર્ષમાં પ્રથમ ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠક હશે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો કરાર નક્કી થઈ ગયો છે અને બંને દેશો શુક્રવારે કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે. બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ પહેલાથી જ અમલમાં છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ચાર દિવસ પછી ખુલશે અને વિશ્વ એક મોટા સંકટમાંથી બહાર આવવાનું શરૂ કરશે. એ નોંધવું જોઈએ કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ તણાવ ૧૦૭ દિવસથી ચાલી રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચેનો કરાર સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. પાકિસ્તાને કરારનો સંપૂર્ણ શ્રેય મેળવવા માટે ખૂબ જ પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ આ નિષ્ફળ ગયું. પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે જણાવ્યું હતું કે આ ૧૪-મુદ્દાનો કરાર છે જેના પર શુક્રવારે તેહરાન અને વોશિગ્ટન વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે.
મેહર ન્યૂઝ એજન્સી અને ઈરાની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ એમઓયુમાં ૧૪ મુખ્ય મુદ્દા છે.
૧- લેબનોન અને અન્ય મોરચે યુદ્ધ તાત્કાલિક બંધ કરવામાં આવશે.
૨- અમેરિકા ઈરાનની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરશે નહીં.
૩- અમેરિકા ૩૦ દિવસમાં નાકાબંધી હટાવશે.
૪- અમેરિકા ઈરાનની આસપાસથી પોતાના સૈનિકો પાછા ખેંચશે.
૫- ઈરાન ૩૦ દિવસની અંદર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે ખોલશે.
૬- અમેરિકા તેલ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ પરના પ્રતિબંધો હટાવશે.
૭- અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો ઈરાનને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ૩૦૦ અબજ ડોલરની પુનર્નિર્માણ યોજના રજૂ કરશે.
૮- પરમાણુ મુદ્દો, અમેરિકાના પ્રાથમિક અને ગૌણ પ્રતિબંધો અને યુએન સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવ સહિત તમામ મુદ્દાઓ પર ૬૦ દિવસમાં અંતિમ કરાર થશે.
૯- ઈરાને કહ્યું છે કે તે પરમાણુ શષાો વિકસાવશે નહીં.
૧૦- ઈરાનના ૨૪ અબજ ડોલરના ભંડોળને ૬૦ દિવસમાં મુક્ત કરવામાં આવશે.
૧૧- કરારને અમલમાં મૂકવા માટે એક દેખરેખ પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
૧૨- અંતિમ કરાર યુએન સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવ દ્વારા લાગુ કરવામાં આવશે.
૧૩- ઈરાનના અડધા ભંડોળને મુક્ત ન થાય ત્યાં સુધી અંતિમ વાટાઘાટો શરૂ થશે નહીં.
૧૪- અંતિમ વાટાઘાટો પરમાણુ મુદ્દા, પ્રતિબંધોમાં રાહત, આર્થિક પુનઃપ્રાપ્તિ અને મિસાઇલ કાર્યક્રમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
ઈરાન હપ્તામાં ૨૪ બિલિયનની સંપત્તિ મેળવવા માટે સંમત છે.
અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, બંને પક્ષો MoU પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી આગામી ૬૦ દિવસમાં અંતિમ વ્યાપક કરાર પર વાટાઘાટો કરશે. ડ્રાફટ હેઠળ, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર તાત્કાલિક લશ્કરી નાકાબંધી હટાવશે અને તમામ વાણિજ્યિક જહાજો માટે માર્ગ ફરીથી ખોલશે. બદલામાં, યુએસ ઈરાની બંદરો પરનો નૌકાદળનો નાકાબંધી પણ હટાવશે. અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે યુએસ ડોલર ૨૪ બિલિયનની સ્થિર ઈરાની સંપત્તિ હપ્તામાં મુક્ત કરવા સંમત થયું છે. આમાં સીધા રોકડ ટ્રાન્સફર, પ્રાદેશિક દેશો સાથે સહયોગ અને નાણાકીય ક્રેડિટ લાઇન જેવા વિકલ્પો શામેલ હશે.
સોદાના ભાગ રૂપે, ઈરાન તેના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના મોટા ભંડારને ઘટાડવા માટે પણ સંમત થયું છે. આ માટેની પ્રક્રિયા આગામી ૬૦ દિવસોમાં ચર્ચા કરવામાં આવશે અને તેની રૂપરેખા હાલમાં અસ્પષ્ટ છે. ઈરાને પરમાણુ શષાો વિકસાવવાના આરોપોને સતત નકારી કાઢ્યા છે, પરંતુ તેણે યુરેનિયમને શષ-ગ્રેડ સ્તરની નજીક સમૃદ્ધ કર્યું છે અને મોટો ભંડાર એકઠો કર્યો છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું, હોર્મુઝ હંમેશા ટોલ-ફ્રી રહેશે. બ્રિટિશ અખબાર ધ ટાઇમ્સ સાથે વાત કરતા, ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ હવે કાયમી ધોરણે ટોલ-ફ્રી રહેશે. ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું હતું કે આ કરારથી ઇઝરાયલને સંભવિત વિનાશથી બચાવ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ આ કરારનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ આ છતાં, એક સમાધાન થયું હતું.
શાંતિ કરારની જાહેરાત કરતા, ટ્રમ્પે ચેતવણી પણ આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે જો ઈરાન ભવિષ્યમાં પરમાણુ કરાર પર પહોંચવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તો લશ્કરી કાર્યવાહી ફરી શરૂ થઈ શકે છે. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે જો વાટાઘાટો નિષ્ફળ જાય છે, તો તેઓ કાં તો તેહરાન પર ફરીથી હુમલો કરશે અથવા અમેરિકાને મધ્ય પૂર્વનો રક્ષક બનાવશે અને બદલામાં પ્રદેશની આવકનો ૨૦ ટકા હિસ્સો માંગશે.
ઈરાનની મેહર ન્યૂઝ એજન્સી અનુસાર, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ૧૪ શરતો સાથેનો ડ્રાફટ કરાર તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
હોર્મુઝ પરનો યુએસ નૌકાદળનો નાકાબંધી ૩૦ દિવસમાં સંપૂર્ણપણે ઉઠાવી લેવામાં આવશે.
ઈરાની તેલ અને પેટ્રોકેમિકલ નિકાસ પર પ્રતિબંધો સ્થગિત કરવામાં આવશે.
લેબનોન સહિત તમામ મોરચે યુદ્ધ કાયમ માટે બંધ થઈ જશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ૩૦ દિવસની અંદર ઈરાની સંચાલન હેઠળ ફરીથી ખોલવામાં આવશે.
યુએસ અને તેના સાથી દેશોએ ઈરાન માટે ઓછામાં ઓછા ઼૩૦૦ બિલિયનની પુનર્નિર્માણ યોજના સબમિટ કરવાની રહેશે.
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વાટાઘાટો દરમિયાન ઈરાનની ઼૨૪ બિલિયનની સ્થિર સંપત્તિ મુક્ત કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. વધુમાં, અંતિમ પરમાણુ વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં ઈરાને આ રકમનો અડધો ભાગ આપવો પડશે.
કરાર મુજબ, ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર વાટાઘાટો આગામી ૬૦ દિવસ સુધી ચાલુ રહેશે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ડ્રાફટમાં ઈરાનના મિસાઈલ કાર્યક્રમ અને તેના સાથી પ્રતિકાર જૂથોને અંતિમ વાટાઘાટોમાંથી બાકાત રાખવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે હાલમાં, ધ્યાન ફક્ત પરમાણુ સંવર્ધન, યુરેનિયમ અને પ્રતિબંધો પર રહેશે.
લેબનોનમાં ઇઝરાયલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે ચાલી રહેલ સંઘર્ષ ઇરાન માટે એક મુખ્ય મુદ્દો રહ્યો છે, પરંતુ કરારના અંતિમ મુસદ્દામાં તેનો ઉલ્લેખ નથી. ઇરાને કહ્યું છે કે કોઈપણ શાંતિ કરાર માટે દક્ષિણ લેબનોનમાં ઇઝરાયલી દળો અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેના સંઘર્ષનું નિરાકરણ જરૂરી છે. જો કે, અમેરિકા અને ઇઝરાયલ બંને કહે છે કે લેબનોનની પરિસ્થિતિ ઇરાન સાથે ચાલી રહેલી વાટાઘાટોથી અલગ મુદ્દો છે અને અંતિમ કરાર પર તેની કોઈ અસર થશે નહીં.
ઈરાન-અમેરિકા કરારનો સંપૂર્ણ દસ્તાવેજ હજુ સુધી બહાર પાડવામાં આવ્યો નથી. જોકે, ઈરાની મીડિયા અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચેના સમજૂતી કરાર (MoU) માં કેટલાક મુખ્ય મુદ્દાઓ શામેલ છે.
આમાં દુશ્મનાવટ અને લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ કરવી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવી, યુએસ નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવી, ઈરાનના કેટલાક સ્થિર ભંડોળને મુક્ત કરવા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધો પર આગામી ૬૦ દિવસની વાટાઘાટો માટે એક માળખું નક્કી કરવું શામેલ છે.
ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન કાઝેમ ઘરીબબાદીએ જણાવ્યું છે કે ૬૦ દિવસની યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો, જે એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી શરૂ થશે, તે તેના પર નિર્ભર રહેશે કે શું યુએસ પહેલા તેના ત્રણ વચનો પૂર્ણ કરે છે.
ઘરીબબાદીના મતે, અમેરિકાએ ત્રણ પગલાં લેવા પડશે ૧. નૌકાદળ નાકાબંધી સમાપ્ત કરવી, ૨. બધી દુશ્મનાવટ અને લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ કરવી, અને ૩. ઈરાનના સ્થિર ભંડોળને મુક્ત કરવા.
(10:16 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
