નવી દિલ્હી | તા. 15 જૂન, 2026: બિહારના રાજકારણમાં એક નવો બંધારણીય જંગ છેડાયો છે. રાજ્યના પંચાયતી રાજ મંત્રી દીપક પ્રકાશની મંત્રી તરીકેની પુનઃનિયુક્તિને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવી છે, જેના કારણે સીએમ સમ્રાટ ચૌધરીની સરકાર સામે ગંભીર કાનૂની સંકટ ઊભું થયું છે. સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલે બિહાર સરકાર, ભારતના ચૂંટણી પંચ અને ખુદ મંત્રી દીપક પ્રકાશને નોટિસ ફટકારીને તેમનો જવાબ માંગ્યો છે.
શું છે આખો વિવાદ?
બંધારણની કલમ ૧૬૪(૪) મુજબ, કોઈ પણ બિન-ધારાસભ્ય (MLA/MLC ન હોય તેવી વ્યક્તિ) વધુમાં વધુ છ મહિના માટે જ મંત્રી બની શકે છે. આ ગ્રેસ પીરિયડ દરમિયાન તેમણે ગૃહના સભ્ય બનવું ફરજિયાત છે. કેસની ગંભીરતા એ છે કે દીપક પ્રકાશ ૨૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ પ્રથમ વખત મંત્રી બન્યા હતા. ૧૫ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ ના રોજ સરકાર બદલાઈ અને જૂનું મંત્રીમંડળ વિસર્જન થયું. ત્યારબાદ, ૭ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ નવી સરકારમાં તેમને ફરીથી મંત્રી તરીકે શપથ લેવડાવવામાં આવ્યા.
અરજદાર રાકેશ કુમાર સિંહનો દાવો છે કે ૨૦ નવેમ્બરથી ગણાયેલી છ મહિનાની સમયમર્યાદા ૨૦ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. સરકાર બદલવી કે મંત્રીમંડળનું પુનર્ગઠન કરવું એ કલમ ૧૬૪(૪) નો ઉપયોગ કરીને ગ્રેસ પીરિયડ ફરીથી સેટ કરવાનું બહાનું ન બની શકે.
CJI ના તીખા સવાલ અને કાનૂની દલીલ
સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે આશ્ચર્ય સાથે પૂછ્યું, "શું તેઓ હજુ પણ મંત્રી છે?" જેનો જવાબ અરજદારે 'હા' માં આપ્યો. અરજદારના વકીલોએ સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રખ્યાત 'એસ.આર. ચૌધરી વિરુદ્ધ પંજાબ રાજ્ય (૨૦૦૧)' કેસનો હવાલો આપતા દલીલ કરી હતી કે બંધારણીય છૂટછાટ અટલ છે. વારંવાર સરકાર બદલીને બિનચૂંટાયેલા વ્યક્તિઓને મંત્રી તરીકે જાળવી રાખવા એ સંસદીય લોકશાહી અને જવાબદારીના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન છે.
હવે આગળ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટે દીપક પ્રકાશને પૂછ્યું છે કે તેઓ કયા આધારે મંત્રી પદ પર ટકી રહ્યા છે? જો સર્વોચ્ચ અદાલત અરજદારની દલીલને સ્વીકારે, તો દીપક પ્રકાશને મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવું પડી શકે છે. બિહારના આ આખા મામલાએ રાજકીય ગલીઓમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે અને સરકાર માટે મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે.