બેંગલુરુ : ભારતમાં વસ્તીના એક મોટા વર્ગ એટલે કે વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે હવે આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) માત્ર પર્યાવરણીય સમસ્યા નથી રહી, પરંતુ એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય અને અસ્તિત્વનું સંકટ બની ગયું છે. એક તાજેતરના અભ્યાસમાં એ વાત સામે આવી છે કે ભારતના વૃદ્ધો એક તરફ પર્યાવરણીય બદલાવ અને બીજી તરફ સામાજિક સુરક્ષાના અભાવ જેવા 'બેવડા માર' (Double Burden) નો સામનો કરી રહ્યા છે.
ગરમી અને બિમારીઓનું જોખમ
વધતા જતા તાપમાન અને વારંવાર આવતી હીટવેવ (Heatwaves) ની સૌથી વધુ વિપરીત અસર વૃદ્ધો પર પડે છે. તેમની બદલાતી શારીરિક ક્ષમતા અને લાંબા ગાળાની બીમારીઓને કારણે, ક્લાયમેટ ચેન્જને લીધે સર્જાતી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં તેમને ટકી રહેવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. અભ્યાસ દર્શાવે છે કે આબોહવામાં થતા ફેરફારોને કારણે વૃદ્ધોમાં હૃદય અને શ્વસનતંત્રને લગતી બીમારીઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
સામાજિક નબળાઈનું પરિબળ
પર્યાવરણીય પડકારોની સાથે સાથે સામાજિક નબળાઈ પણ તેમને વધુ અસુરક્ષિત બનાવી રહી છે. આવકના સાધનનો અભાવ, સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ સુધી મર્યાદિત પહોંચ અને એકલતા જેવી સામાજિક સ્થિતિઓ તેમને કુદરતી આફતો કે ગંભીર વાતાવરણીય ફેરફારો સમયે વધુ લાચાર બનાવી દે છે. મોટાભાગના વૃદ્ધો પાસે એવા સંસાધનો નથી કે જે તેમને આ વધતા તાપમાન અને પર્યાવરણીય અસ્થિરતા સામે રક્ષણ આપી શકે.
એક ગંભીર ચેતવણી
નિષ્ણાતોના મતે, જો ભારતે તેના વૃદ્ધ નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય અને સલામતીની ખાતરી કરવી હશે, તો ક્લાયમેટ પોલિસીમાં તેમના માટે વિશેષ જોગવાઈઓ કરવી અનિવાર્ય છે. આ અભ્યાસ એક સ્પષ્ટ ચેતવણી છે કે જે દેશમાં વસ્તીના આંકડા મુજબ વૃદ્ધોની સંખ્યા વધી રહી છે, ત્યાં તેમના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે સામાજિક અને પર્યાવરણીય બંને સ્તરે તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂર છે.
પર્યાવરણની બદલાતી સ્થિતિ અને સામાજિક માળખાની ખામીઓ વચ્ચે ફસાયેલા આ વૃદ્ધો માટે હવે યોગ્ય સુરક્ષા કવચ બનાવવાનો સમય પાકી ગયો છે.