મુંબઈ : નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ના સંચાલન અને તેના વડાની વહીવટી સત્તાઓને લઈને દેશના કાનૂની જગતમાં એક મોટી લડાઈ શરૂ થઈ છે. કેન્દ્ર સરકારે ગુજરાત હાઈકોર્ટના એક મહત્વપૂર્ણ આદેશ વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી છે. આ વિવાદનું મૂળ આર્સેલરમિત્તલ નિપ્પોન સ્ટીલ ઇન્ડિયા (અગાઉ એસ્સાર સ્ટીલ) ના કેસમાં રહેલું છે, જ્યાં કેસોને અમદાવાદથી મુંબઈ બેન્ચમાં ટ્રાન્સફર કરવાના નિર્ણયે કાનૂની વિવાદ જગાવ્યો છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદનું મૂળ?
વિવાદ NCLT નિયમ 16(d) ના અર્થઘટનનો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે અગાઉ ચુકાદો આપ્યો હતો કે NCLT પ્રમુખ પાસે પોતાની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને એક બેન્ચના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રની બહાર કેસ ટ્રાન્સફર કરવાની કોઈ વહીવટી સત્તા નથી. હાઈકોર્ટે આર્સેલરમિત્તલ કેસમાં અમદાવાદથી મુંબઈ કરવામાં આવેલા ટ્રાન્સફરને રદ કરીને કેન્દ્ર સરકારને મોટો ઝટકો આપ્યો હતો. હવે કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી છે કે હાઈકોર્ટે નિયમનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું છે અને ટ્રિબ્યુનલ પર બિનજરૂરી 'પ્રાદેશિક પ્રતિબંધો' લાદ્યા છે.
વહીવટી મજબૂરી કે મનમાની?
કેન્દ્ર સરકારનું માનવું છે કે NCLT એ સમગ્ર દેશ માટે એક એકીકૃત વહીવટી માળખું છે. જ્યારે અમદાવાદ બેન્ચના જજોએ વ્યક્તિગત કારણોસર આ કેસની સુનાવણીમાંથી પોતાને અલગ (Recusal) કરી લીધા હતા, ત્યારે ન્યાયિક કામગીરી અટકી ન પડે તે માટે પ્રમુખે મુંબઈ ટ્રાન્સફર કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. સરકારની ચિંતા એ છે કે જો ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આદેશ કાયમી રહે, તો ભવિષ્યમાં જ્યારે કોઈ બેન્ચમાં જગ્યા ખાલી હોય અથવા જજો રિક્લુઝન લે, ત્યારે ન્યાયિક પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ જશે.
સુપ્રીમ કોર્ટ પર દેશની નજર
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલે કેન્દ્રની અરજી સ્વીકારી છે અને આર્સેલરમિત્તલ નિપ્પોન સ્ટીલ પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. આ કેસ માત્ર એક કોર્પોરેટ વિવાદ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ ટ્રિબ્યુનલની કાર્યપ્રણાલી અને તેના પ્રમુખની વહીવટી સત્તાઓની મર્યાદાઓ નક્કી કરવા માટે એક 'લેન્ડમાર્ક' ચુકાદો સાબિત થઈ શકે છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં જ ગુજરાત હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ મુદ્દો પહેલાથી જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે, તેથી આખરી નિર્ણય સર્વોચ્ચ અદાલત જ લેશે.
આ કાનૂની જંગ હવે એ નક્કી કરશે કે શું વહીવટી સુવિધા માટે NCLT પ્રમુખ દેશની કોઈપણ બેન્ચમાં કેસ મોકલી શકે, કે પછી દરેક બેન્ચ પોતાના નક્કી કરેલા ભૌગોલિક અધિકારક્ષેત્રમાં જ સીમિત રહેશે.