સુંદરગઢ : ઓડિશાના સુંદરગઢ જિલ્લાના મહુલડીહા ગામમાંથી સામે આવેલી એક અત્યંત સંવેદનશીલ ઘટનાએ સમગ્ર દેશમાં માનવ અધિકારોની સ્થિતિ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. એક વૃદ્ધ મહિલાએ પોતાના જીવનના અંતિમ 12 વર્ષ સામાજિક બહિષ્કારના નરક જેવા વાતાવરણમાં વિતાવ્યા. દુર્ભાગ્યની વાત એ છે કે, તેમના અવસાન બાદ પણ ગ્રામજનોની ક્રૂરતા અટકી નહીં અને તેમની દીકરીને માતાના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં સાથ આપવાની પણ કોઈએ તસ્દી ન લીધી. આખરે વહીવટીતંત્ર અને કેટલાક સેવાભાવી NGO ના હસ્તક્ષેપ બાદ જ આ અંતિમ વિધિ શક્ય બની શકી હતી.
શું છે આ માનવતા વિરોધી કિસ્સાની પાછળનું કારણ?
આ આખી ઘટનાના મૂળમાં એક જ્ઞાતિવાદનો કડવો અનુભવ છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, લગભગ એક દાયકા પહેલાં આ મહિલાની પુત્રી બીજી જ્ઞાતિના પુરુષ સાથે ઘર છોડીને જતી રહી હતી. આ ઘટનાને પગલે ગામના પંચાયતે મહિલાના પરિવાર પર આર્થિક દંડ ફટકાર્યો હતો. ગરીબીને કારણે પરિવાર આ દંડ ચૂકવવામાં અસમર્થ હતો, અને આ જ કારણસર આખા ગામએ તેમના પર સામાજિક બહિષ્કારનો કાળો કાયદો લાદી દીધો. બાર વર્ષ સુધી આ પરિવારે ગામના કોઈ પણ સામાજિક કે ધાર્મિક કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાથી વંચિત રહેવું પડ્યું અને સતત માનસિક ત્રાસ સહન કરવો પડ્યો.
NHRC ની સુઓમોટો નોંધ અને કડક વલણ
રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર પંચ (NHRC) એ આ ઘટનાને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધી છે. પંચે સ્પષ્ટ અવલોકન કર્યું છે કે જો મીડિયા અહેવાલો સાચા હોય, તો આ ચોક્કસપણે માનવ અધિકારોનું ઘોર ઉલ્લંઘન છે. NHRC એ ઓડિશાના મુખ્ય સચિવને તાત્કાલિક નોટિસ જારી કરી છે અને આગામી બે અઠવાડિયાની અંદર આ સમગ્ર મામલાનો વિગતવાર અહેવાલ માંગ્યો છે. આ નોટિસથી વહીવટીતંત્ર પર દબાણ વધ્યું છે અને દોષિતો સામે કાર્યવાહીની આશા જાગી છે.
શું કાયદો અને વ્યવસ્થા હજુ પણ લાચાર છે?
એક લોકશાહી દેશમાં જ્યાં બંધારણ સૌને સમાન અધિકાર આપે છે, ત્યાં આજે પણ સામાજિક બહિષ્કાર જેવી મધ્યયુગીન પ્રથાઓનું અસ્તિત્વ હોવું એ એક મોટી શરમની વાત છે. આ ઘટના માત્ર એક વૃદ્ધાની પીડા નથી, પરંતુ આપણી સામાજિક વ્યવસ્થામાં વ્યાપેલી સડેલી માનસિકતાનો પુરાવો છે. શું સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર 12 વર્ષ સુધી આ પરિવારની મદદ માટે કેમ પહોંચી ન શક્યું? આ સવાલ હવે ઓડિશા સરકારને અહેવાલ રજૂ કરતી વખતે આપવો પડશે. આ ઘટના સમાજ માટે એક ચેતવણી છે કે જ્યાં સુધી આપણે સામાજિક દુષણો સામે અવાજ નહીં ઉઠાવીએ, ત્યાં સુધી માનવતા આવી રીતે જ કચડાતી રહેશે.