રાજકોટ: તા.07: આજના અતિ ઝડપી અને દોડધામભર્યા યુગમાં બાળકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્યની સાથે તેમની મેન્ટલ અને ઈમોશનલ હેલ્થ સચવાય તે અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે. ઉંમર અને સંજોગો અનુસાર બાળકના સ્વભાવમાં આછો-પાતળો તફાવત આવવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જો તેના વર્તનમાં અચાનક મોટો બદલાવ જણાય તો તે ગંભીર માનસિક તણાવ અથવા ભાવનાત્મક મુશ્કેલીઓની નિશાની હોઈ શકે છે. બાળકો અંદરથી ગૂંગળાતા હોય ત્યારે પોતાની ચિંતા, ડર કે લાગણીઓને શબ્દોમાં વ્યક્ત કરી શકતા નથી, જેના કારણે તેમનું અસામાન્ય વર્તન જ તેમની અંદર ચાલતી માનસિક મથામણની ચાડી ખાતું હોય છે. આવા સંકેતોને સમયસર ઓળખીને યોગ્ય દિશામાં પગલાં લેવાં દરેક માતા-પિતાની પ્રાથમિક જવાબદારી છે.

બાળકોમાં માનસિક તણાવના પાંચ મુખ્ય લક્ષણો ખાસ જોવા મળે છે. પ્રથમ, બાળક અચાનક એકલતા પસંદ કરવા લાગે, મિત્રો કે પરિવારથી અંતર બનાવી પોતાના રૂમમાં પુરાઈ રહે. બીજું, નાની નાની બાબતોમાં અતિશય ચીડિયાપણું, ગુસ્સો, જીદ કે વસ્તુઓ ફેંકવાની પ્રવૃત્તિ કરે. ત્રીજું, તેની ખાવા-પીવાની અને ઊંઘવાની આદતોમાં અચાનક ફેરફાર થાય, જેમ કે ભૂખ ન લાગવી, રાત્રે ડરાવના સ્વપ્ન આવવા કે ઊંઘ ન આવવી. ચોથું, તેના આત્મવિશ્વાસમાં ભારે ઘટાડો થાય અને તે પોતાની જાત વિશે નકારાત્મક વિચારો વ્યક્ત કરે. અને પાંચમું, અભ્યાસ, રમતગમત કે અગાઉ ગમતી મનપસંદ પ્રવૃત્તિઓમાં તેનો રસ સાવ ઓછો થઈ જાય.

બાળકના સર્વાંગી અને માનસિક વિકાસમાં ઘરના વાતાવરણની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહે છે. બાળકો માટે ઘર એક એવું સૂરક્ષિત અને પ્રેમાળ સ્થાન હોવું જોઈએ જ્યાં તેઓ પોતાની લાગણીઓ વગર કોઈ સંકોચે રજૂ કરી શકે. આ માટે પેરેન્ટ્સે પોઝિટિવ પેરેન્ટિંગની શૈલી અપનાવવી જોઈએ. દરરોજ સ્ક્રીન-ફ્રી ૨૦ થી ૩૦ મિનિટ બાળકો સાથે ક્વોલિટી ટાઈમ વિતાવવો, તેમની વાતોને મજાક ઉડાવ્યા વગર સહાનુભૂતિપૂર્વક સાંભળવી, અન્ય બાળકો સાથે ક્યારેય તુલના ન કરવી અને ભૂલોમાંથી પણ શીખવાની તક આપવી જોઈએ. બાળકને નિઃશર્ત સ્વીકાર અને પ્રેમનો અહેસાસ કરાવવાથી તેનો આત્મવિશ્વાસ બેવડાઈ જાય છે.

જો બાળકના વર્તનમાં આવેલા આ બદલાવ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે અને તેની દૈનિક દિનચર્યા પર નકારાત્મક અસર પાડી રહ્યા હોય, તો માતા-પિતાએ વિલંબ કર્યા વગર ચાઈલ્ડ સાયકોલોજિસ્ટ અથવા મેન્ટલ હેલ્થ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ. બાળકનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય તેના શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જેટલું જ મહત્વનું છે. યોગ્ય સમયે લક્ષણોની ઓળખ અને પ્રેમાળ વાતાવરણ બાળકના ઉજ્જવળ અને સ્વસ્થ ભવિષ્યની સાચી ચાવી છે.