અમદાવાદ:  ભારતીય બજારમાં વ્યાપારી ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે સમય સાથે બદલાવ ન સ્વીકારવો અથવા માત્ર દેવાના જોરે આક્રમક વિસ્તરણ કરવું કંપનીઓ માટે કેટલું ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. એક દાયકા પહેલા જે બ્રાન્ડ્સ ભારતના ખૂણે-ખૂણે જાણીતી હતી અને ગ્રાહકોનો અતુટ વિશ્વાસ ધરાવતી હતી, તે આજે ઈતિહાસના પાનાઓ સુધી સીમિત રહી ગઈ છે. વાડિયા ગ્રુપની 'GoFirst', કિશોર બિયાનીનું 'Big Bazaar', ભારતીય એવિએશન ક્ષેત્રની શાન ગણાતી 'Jet Airways', ઘર-ઘરમાં જાણીતી 'Videocon Industries' અને પ્લાસ્ટિક ટાંકી ક્ષેત્રે એકચક્રી શાસન ચલાવનાર 'Sintex Industries' જેવી અગ્રણી બ્રાન્ડ્સ આજે નાદારી અને આર્થિક કટોકટીના કારણે સંપૂર્ણપણે ધ્વસ્ત થઈ ચૂકી છે.

આ પતનની પાછળ દરેક કંપનીના પોતાના કેટલાક ખોટા અને ઉતાવળિયા નિર્ણયો જવાબદાર રહ્યા છે. 'Jet Airways' જેવી પ્રીમિયમ એરલાઈને એર સહારાનું અતિ મોંઘું સંપાદન કરીને અને મોંઘા ઈંધણ તથા ડિસ્કાઉન્ટ ફ્લાઈટ્સ આપતી કંપનીઓ સામેની સ્પર્ધામાં મોટું દેવું કરી લીધું, જેના કારણે ૨૦૧૯માં તેના વિમાનોના પૈડાં કાયમ માટે થંભી ગયા. બીજી તરફ, 'GoFirst' પોતાની સેવાઓ ખૂબ સસ્તા દરે પૂરી પાડી રહી હતી, પરંતુ અમેરિકી એન્જિન સપ્લાયર 'પ્રેટ એન્ડ વ્હીટની'ના ખરાબ એન્જિનોના કારણે તેના ૫૦% વિમાનો ગ્રાઉન્ડેડ થઈ ગયા. પરિણામે ₹૨,૭૦૦ કરોડનું નુકસાન અને ₹૬,૫૦૦ કરોડનું દેવું માથે ચડતા મે ૨૦૨૩માં કંપનીએ અચાનક નાદારી નોંધાવી દીધી.

રિટેલ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રની સ્થિતિ પણ કંઈ જુદી ન હતી. કિશોર બિયાનીના 'Big Bazaar' એ ભારતમાં આધુનિક શોપિંગનો પાયો નાખ્યો હતો, પરંતુ અતિશય દેવું કરીને કરેલું ઝડપી વિસ્તરણ, ઈ-કોમર્સનો ઉદ્ભવ અને કોવિડ-૧૯ના લોકડાઉન તેના માટે કાળ સાબિત થયા, જેના પછી તેને રિલાયન્સ દ્વારા હસ્તગત કરાયું. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે 'Videocon' પોતાની પ્રોડક્ટ ઇનોવેશન જાળવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું અને સેમસંગ-એલજી જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓની સ્પર્ધા સામે દેવાના બોજ તળે દબાઈ ગયું. તેવી જ રીતે, જળ સંગ્રહ ક્ષેત્રે 'Sintex' બ્રાન્ડે વિદેશી કંપનીઓ ખરીદવા માટે ભારે લોન લીધી, પરંતુ વ્યાજના બોજ અને રોકડની તંગીના કારણે અંતે નાદાર થઈ અને તેને 'વેલ્સપન ગ્રુપ'  દ્વારા ખરીદી લેવામાં આવી. આ તમામ કિસ્સાઓ ભારતીય કોર્પોરેટ જગત માટે એક મોટો બોધપાઠ છે કે બજારમાં ટકી રહેવા માટે યોગ્ય નાણાકીય સંચાલન અને સમયસર બદલાવ કેટલો જરૂરી છે.