બેંગલુરુ : ભારતીય સેનામાંથી ૨૦૦૮ માં નિવૃત્ત થયેલા કેપ્ટન સંતોષ કુમારે પોતાની સૂઝબૂઝ અને અથાક મહેનતથી પર્યાવરણ અને જળ સંચય ક્ષેત્રે એક અનોખો ઇતિહાસ રચ્યો છે. બેંગલુરુ નજીક મુથાનાલ્લુર ખાતે સ્થાયી થયેલા કેપ્ટન કુમારે સદીઓ જૂની પ્રાચીન જળ ચેનલો જેને 'રાજા કાલુવે' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેને પુનઃસ્થાપિત કરીને સુકાઈ ગયેલા ૧૪ જેટલા તળાવોને નવજીવન આપ્યું છે.

ચોમાસા દરમિયાન રસ્તાઓ પર પાણી ભરાઈ જવા અને નજીકના તળાવો કોરાધાકોર રહેવાની વિચિત્ર સમસ્યાથી પ્રેરાઈને કેપ્ટન કુમારે ૨૦૧૭ થી ૨૦૧૯ વચ્ચે બ્રિટિશ રાજ સમયના એટલે કે ૧૯૨૩ ના બેંગલુરુના જૂના સર્વે નકશાઓ મેળવ્યા હતા. આ નકશાઓનો ગહન અભ્યાસ કરતા તેમને માલૂમ પડ્યું કે કુદરતી રીતે વરસાદી પાણીને એક તળાવમાંથી બીજા તળાવમાં લઈ જતી 'રાજા કાલુવે' નામની પ્રાચીન જળ પ્રણાલી અસ્તિત્વમાં હતી, જેના પર સમય જતાં ગેરકાયદેસર બાંધકામો અને અતિક્રમણ થઈ ગયા હતા.

કેપ્ટન કુમારે સ્થાનિક રહેવાસીઓ, ગ્રામ પંચાયતો અને લઘુ સિંચાઈ વિભાગના સહયોગથી મુથાનાલ્લુર, બિદરાગુપ્પે અને બટ્ટાલેકેરે તળાવોને જોડતી આશરે ૪ કિલોમીટર લાંબી કેનાલ પરથી અતિક્રમણ દૂર કરાવ્યું. આ કામગીરીના પરિણામે વરસાદી પાણી રસ્તાઓ પર ભરાવાને બદલે સીધું કુદરતી માર્ગે તળાવોમાં પહોંચવા લાગ્યું, જેનાથી વિસ્તારમાં પૂરનો ભય ટળ્યો અને ભૂગર્ભજળનું સ્તર પણ નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું આવ્યું.

આ સફળ પ્રયોગ અંગે વાત કરતા કેપ્ટન સંતોષ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, "શહેરી પૂરની સમસ્યાનો ઉકેલ મોટા સિમેન્ટના માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સમાં નથી, પરંતુ આપણા પૂર્વજો દ્વારા બનાવવામાં આવેલી કુદરતી જળ પ્રણાલીઓને સુરક્ષિત કરવામાં છે. જો આપણે 'રાજા કાલુવે' જેવા કુદરતી માર્ગોને અવરોધિત કરીશું, તો વરસાદનું પાણી પોતાનો જૂનો રસ્તો જાતે શોધી લેશે. આ અનુભવ માત્ર બેંગલુરુ માટે જ નહીં પણ ભારતના દરેક શહેર માટે એક સંદેશ છે."