નવી દિલ્હી:  વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર દાયકાઓથી ચાલી આવતી યુએસ ડોલરની બાદશાહતને પડકારવા માટે બ્રિક્સ (BRICS) દેશોએ મોરચો માંડ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં સ્થાનિક ચલણોનો ઉપયોગ વધારીને વૈકલ્પિક પેમેન્ટ સિસ્ટમ ઊભી કરવાના પ્રયાસો તીવ્ર બન્યા છે, જેનાથી એક જ કરન્સી પરની વધુ પડતી નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. કાનૂની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો, ઇન્ટરનેશનલ મોનિગરી ફંડ (IMF) કે 1944 ના બ્રેટન વુડ્સ કરારમાં એવો ક્યાંય ઉલ્લેખ નથી કે વૈશ્વિક વેપાર ફક્ત ડોલરમાં જ કરવો પડે. તેથી ડોલરને છોડીને અન્ય ચલણ તરફ વળવું એ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું કોઈ પણ રીતે ઉલ્લંઘન નથી.

ડોલરનું વર્ચસ્વ કાયદાકીય શક્તિને બદલે મુખ્યત્વે અમેરિકી અર્થતંત્રની મજબૂતી, તેના વિશાળ નાણાકીય બજારો અને વૈશ્વિક સંસ્થાઓના વિશ્વાસ પર ટકેલું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો કોઈપણ બે સાર્વભૌમ દેશોને તેમની પરસ્પર સંમતિથી સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર કરવાની પૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપે છે. જો બ્રિક્સ દેશો રૂપિયા, રૂબલ કે યુઆનમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર સેટલ કરે છે, તો તેને વૈશ્વિક નાણાકીય સિસ્ટમ સામે ગેરકાયદેસર કદમ ગણી શકાય નહીં. આ જ કારણ છે કે હવે વિશ્વના અન્ય દેશો પણ યુએસ પેમેન્ટ સિસ્ટમ પરથી પોતાની નિર્ભરતા ઓછી કરવા માટે સ્થાનિક કરન્સી ઓપ્શન્સ ઝડપથી અપનાવી રહ્યા છે.

આ સમગ્ર વૈશ્વિક પરિવર્તનમાં ભારત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય રૂપિયાના આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ પર ભાર મૂક્યો છે અને અનેક દેશો સાથે રૂપી-ટ્રેડ (Rupee Trade) કરારો કર્યા છે. આ નીતિથી ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ બચશે અને ડોલરના મૂલ્યમાં થતી અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મળશે. ઉપરાંત, ભારતની યુપીઆઈ (UPI) જેવી અત્યાધુનિક ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ વૈશ્વિક સ્તરે વૈકલ્પિક સેટલમેન્ટ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવા માટે મજબૂત પાયો બનીને ઉભરી રહી છે, જે ડોલર મુક્ત વેપારની દિશામાં ભારતને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ શકે છે.