નવી દિલ્હી: દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે વીજ કરંટના કારણે થતા મૃત્યુ અને ગંભીર ઇજાઓના કેસોમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ નોંગમીકપમ કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચે સ્પષ્ટતા કરી છે કે વીજ કરંટની દુર્ઘટનાઓ માટે વીજ સત્તાવાળાઓને 'કડક જવાબદાર' (Strict Liability) ઠેરવી શકાય છે, પરંતુ તેમની આ જવાબદારી 'સંપૂર્ણ જવાબદારી' (Absolute Liability) હોઈ શકે નહીં. કોર્ટે કર્ણાટક પાવર ટ્રાન્સમિશન કોર્પોરેશન પર સંપૂર્ણ જવાબદારી લાદતા કર્ણાટક હાઈકોર્ટના ચુકાદાને રદબાતલ કર્યો છે.

આ મહત્વનો કેસ બે અલગ-અલગ વીજ કરંટની ઘટનાઓ પરથી સામે આવ્યો હતો, જેમાં એક ઘટનામાં ૧૧ કેવી (kV) ની ટ્રાન્સમિશન લાઈનના સંપર્કમાં આવતા એક વ્યક્તિનું કરુણ મોત નીપજ્યું હતું, જ્યારે બીજી ઘટનામાં ક્રિકેટ બોલ શોધવા ગયેલા એક યુવકને ૬૬ કેવી લાઈનનો ભયાનક આંચકો લાગ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે વીજળીનું પ્રસારણ સ્વાભાવિક રીતે જ ખતરનાક પ્રવૃત્તિ છે, તેથી સેવા પૂરી પાડતી સંસ્થાઓએ જોખમનો બોજ ઉપાડવો જ પડે, પરંતુ એવી પણ પરિસ્થિતિ હોઈ શકે જ્યાં કાનૂની અપવાદોના કારણે વીજ બોર્ડને સીધા દોષિત ગણી શકાય નહીં.

અદાલતે ૧૮૬૮ ના પ્રખ્યાત 'રાયલેન્ડ્સ વિરુદ્ધ ફ્લેચર' ના સિદ્ધાંતનો હવાલો આપતા કહ્યું કે કડક જવાબદારીના નિયમમાં કેટલાક ચોક્કસ કાનૂની અપવાદોને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. જ્યારે બીજી તરફ એમ.સી. મહેતા કેસ (ઓલિયમ ગેસ લીક કેસ) માં નક્કી થયેલી 'સંપૂર્ણ જવાબદારી' માં કોઈ અપવાદ મળતો નથી. વીજળી અકસ્માતોમાં કડક જવાબદારીનો સિદ્ધાંત જ વધુ યોગ્ય કસોટી છે. આ ઉપરાંત, કોર્ટે હાઈકોર્ટ દ્વારા રિટ અરજીઓ સીધી મંજૂર કરવા સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે જ્યારે કેસમાં વિવાદિત તથ્યો (Disputed Facts) સામેલ હોય ત્યારે સીધી રિટ અરજી ગ્રાહ્ય રાખી શકાય નહીં.

આ સિવાય સુપ્રીમ કોર્ટે વધુ એક મહત્વનો સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો કે વીજ કરંટના કેસોમાં વળતરની ગણતરી કરવા માટે મોટર વાહન અધિનિયમ, ૧૯૮૮ ની ગુણાકાર પદ્ધતિ (Multiplier Method) નો આંધળો ઉપયોગ કરી શકાય નહીં. વીજળી અધિનિયમ, ૨૦૦૩ હેઠળ વળતર નક્કી કરવા માટે અલગ પ્રક્રિયા છે. આ નિર્ણય દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટે વીજ કંપનીઓ અને પીડિતો વચ્ચે કાનૂની જવાબદારીનું એક અત્યંત સંતુલિત માળખું ઊભું કર્યું છે, અને અરજદારોને યોગ્ય કાનૂની ફોરમ સમક્ષ પોતાના દાવા રજૂ કરવાની સ્વતંત્રતા આપી છે.