નવી દિલ્હી : મેટાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) ના અલ્ગોરિધમ અને તેની રીચ સેટિંગ્સને લઈને એક મોટો રાજકીય અને ટેકનોલોજિકલ વિવાદ ઊભો થયો છે. દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે યોજાયેલા વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન સંબંધિત રીલ્સને લાખો-કરોડોમાં વ્યૂઝ મળ્યા, જ્યારે તેની સરખામણીએ ઝારખંડની રાજધાની રાંચીમાં યોજાયેલા સમાન વિરોધ પ્રદર્શનની પોસ્ટ્સ અને વિડીયોને ખૂબ જ ઓછા વ્યૂઝ મળ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ મોટા તફાવત અને ભેદભાવના અહેવાલો બાદ ભારત સરકાર પણ હરકતમાં આવી છે અને કેન્દ્ર સરકારે આ મામલે મેટા (Meta) પાસે સ્પષ્ટતા અને વિગતવાર ડેટા માંગ્યો છે.

ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઈટી મંત્રાલયના સચિવ એસ. કૃષ્ણને જણાવ્યું હતું કે સરકારે મેટા પાસેથી આ અંગે સંપૂર્ણ અહેવાલ માંગ્યો છે અને વિગતો આવ્યા બાદ આગળની કાનૂની અને નિયમનકારી કાર્યવાહી અંગે વિચાર કરવામાં આવશે. એક ન્યૂઝ ચેનલના વિશ્લેષણ મુજબ, "દિલ્હી સીજેપી પ્રોટેસ્ટ" કીવર્ડ સાથે જોડાયેલી માત્ર ૫,૨૩૯ પોસ્ટ્સ ૩,૧૦૦ એકાઉન્ટ્સમાંથી શેર થઈ હતી, છતાં તેણે ૧.૮ કરોડથી વધુ લોકો સુધી પહોંચ (Reach) મેળવી હતી. બીજી તરફ, રાંચી વિરોધ પ્રદર્શનની ૧,૦૬૨ પોસ્ટ્સની કુલ પહોંચ માત્ર ૬ લાખ લોકો સુધી જ સીમિત રહી હતી.

આ મુદ્દે ભાજપના આઈટી સેલના વડા અમિત માલવિયાએ ઇન્સ્ટાગ્રામના અલ્ગોરિધમ પર સવાલો ઉઠાવતા પૂછ્યું છે કે, શું સોશિયલ મીડિયા કંપની નક્કી કરે છે કે દેશમાં કયો વિષય બૂસ્ટ કરવો અને કયો મ્યૂટ કરવો? તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો જેન-ઝી (Gen-Z) સાથેનો વિડીયો સંદેશ પણ ઇન્સ્ટાગ્રામ દ્વારા ટેકનિકલ ભૂલ દર્શાવીને હટાવી દેવાયો હતો, જે પાછળથી મેટાએ માફી માંગીને પુનઃસ્થાપિત કર્યો હતો. આ ઘટનાઓ બાદ ભારતીય રાજકીય વાર્તાઓને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા મેનિપ્યુલેટ કરવાનો ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

સામાન્ય રીતે ઇન્સ્ટાગ્રામનું અલ્ગોરિધમ ફોલોઅર્સના બદલે યુઝર્સના રસ અને સગાઈ (Engagement) ના આધારે કામ કરે છે. યુઝર કયો વિડીયો આખો જુએ છે, કયો સ્કીપ કરે છે કે કોના પર કોમેન્ટ કરે છે તેના આધારે રીલ્સ ફીડમાં બતાવવામાં આવે છે. જોકે, એક જ સમયગાળામાં બનેલી બે સમાન ઘટનાઓના કવરેજમાં ઔદ્યોગિક સ્તરે જોવા મળેલો આ વિરાટ તફાવત ટેકનિકલ ખામી છે કે કોઈ રાજકીય કેસ, તે અંગે હવે કેન્દ્ર સરકાર ફેક્ટ-ચેકિંગ અને ડેટા ચકાસણી કરી રહી છે.