નવી દિલ્હી, તા.૨૦: ભારતીય રાજકારણ અને દેશની કાનૂની વ્યવસ્થામાં દાયકાઓ સુધી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલા ૧૯૮૪ના શીખ વિરોધી રમખાણોના મુખ્ય દોષિત અને કોંગ્રેસના ભૂતપૂર્વ સાંસદ સજ્જન કુમારનું ગુરુવારે ૮૦ વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. તિહાર જેલમાં આજીવન કેદની સજા કાપી રહેલા સજ્જન કુમારની તબિયત લથડતાં તેમને તાકીદે દિલ્હીની સફદરજંગ હોસ્પિટલ ખાતે ખસેડવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં ડોક્ટરોએ તપાસ બાદ તેમને મૃત જાહેર કર્યા હતા. સમાચાર એજન્સી ANI દ્વારા પ્રાપ્ત વિગતો મુજબ, તેમના નિધન સાથે જ ૧૯૮૪ની હિંસા, લાંબી કાનૂની લડાઈ અને રાજકીય ઉથલપાથલ સાથે જોડાયેલા એક ચર્ચિત અને દર્દનાક પ્રકરણનો આખરે અંત આવ્યો છે.

સજ્જન કુમાર પર ૧૯૮૪માં તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા બાદ ફાટી નીકળેલા શીખ વિરોધી રમખાણો દરમિયાન હિંસા ભડકાવવા, કાવતરું ઘડવા અને હત્યાઓ કરાવવાના ગંભીર આરોપો હતા. વર્ષો સુધી ચાલેલી સંઘર્ષપૂર્ણ કાનૂની કાર્યવાહી બાદ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮માં દિલ્હી હાઈકોર્ટે નીચલી કોર્ટના ચુકાદાને બદલીને પાલમ કોલોની (રાજ નગર) કેસમાં તેમને દોષિત ઠેરવી આજીવન કેદની સજા સંભળાવી હતી. કોર્ટે આ હિંસાને "માનવતા વિરુદ્ધનો ગુનો" ગણાવી હતી. આ ઉપરાંત, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં રાઉઝ એવન્યુ કોર્ટે સરસ્વતી વિહાર કેસમાં પણ તેમને આજીવન કેદની સજા ફટકારી હતી.

જોકે, તેમની સામેના કેટલાક કેસોમાં પુરાવાના અભાવે રાહત પણ મળી હતી. જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં જ રાઉઝ એવન્યુ કોર્ટે વિકાસપુરી અને જનકપુરી હિંસા કેસમાં તેમને મુક્ત કર્યા હતા, પરંતુ અન્ય કેસોની આજીવન કેદની સજા ચાલુ હોવાને કારણે તેઓ જેલમાં જ રહ્યા હતા. દિલ્હીના પ્રભાવશાળી નેતા તરીકે સ્થાન ધરાવતા સજ્જન કુમારનું નામ આ રમખાણો બાદ કાયમ માટે વિવાદોમાં ઘેરાયેલું રહ્યું. તેમના મૃત્યુ પછી પણ ૧૯૮૪ના રમખાણોનો ઇતિહાસ અને પીડિતો માટે ન્યાયની આ લાંબી લડાઈ કાયમ યાદ રાખવામાં આવશે.