નવી દિલ્હી, તા.૨૦: ભારતના ઉર્જા ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવવાના હેતુથી મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) એ આંધ્રપ્રદેશમાં દેશનું પ્રથમ વિશાળ સંકલિત ભૂગર્ભ કોલસા ગેસિફિકેશન (Underground Coal Gasification - UCG) સંકુલ સ્થાપવા માટે ૩૦ વર્ષના સમયગાળામાં આશરે રૂ. ૨.૭૩ લાખ કરોડના જંગી રોકાણનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જમીનની ઊંડાણમાં રહેલા કોલસાને બહાર કાઢ્યા વિના સીધો વાયુ (Gas) માં રૂપાંતરિત કરીને ભારતની મોંઘી ઊર્જા આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.

આ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ આંધ્રપ્રદેશના એલોરૂ જિલ્લામાં આવેલા ચિંતાલાપુડી અને રેચરલા કોલસા બ્લોક્સમાં હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં અંદાજે ૩.૧૩ અબજ ટન કોલસાનો જથ્થો અડધો કિલોમીટરથી વધુ ઊંડાઈએ આવેલો છે. પરંપરાગત ખાણકામ અશક્ય કે અત્યંત ખર્ચાળ હોય તેવી જગ્યાએ UCG ટેકનોલોજી દ્વારા જમીનની અંદર જ કોલસાનું દહન કરીને 'સિંગાસ' (Syngas) ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે. આ સિંગાસનો ઉપયોગ હાઇડ્રોજન, મિથેનોલ, એમોનિયા અને સિન્થેટિક નેચરલ ગેસ (SNG) બનાવવા માટે થઈ શકશે, જે ભારતના વાર્ષિક રૂ. ૨.૭૭ લાખ કરોડના આયાત બિલને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થશે.

રિલાયન્સે આ પ્રોજેક્ટને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચ્યો છે. પ્રથમ તબક્કામાં ૨૦૨૬થી ૨૦૨૭ દરમિયાન રૂ. ૩,૦૦૦ કરોડના ખર્ચે સંશોધન અને પાયલોટ ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવશે. જો તે તકનીકી અને આર્થિક રીતે સફળ થાય, તો ૨૦૨૮થી ૨૦૩૦ દરમિયાન રૂ. ૧.૨ લાખ કરોડના વિકાસ કાર્યો અને ત્યારબાદ રૂ. ૧.૫ લાખ કરોડનું ઉત્પાદન રોકાણ કરવામાં આવશે. જોકે, ૬૦૦ મીટરથી વધુ ઊંડાઈએ ભૂગર્ભજળનું દૂષણ અટકાવવું અને પ્રતિક્રિયાને નિયંત્રિત કરવી એ મોટો તકનીકી પડકાર રહેશે, તેથી શરૂઆતનો રૂ. ૩,૦૦૦ કરોડનો પાયલોટ ફેઝ સૌથી નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૦૦ મિલિયન ટન કોલસા ગેસિફિકેશનના લક્ષ્યાંક અને વિવિધ પ્રોત્સાહક યોજનાઓ વચ્ચે રિલાયન્સનો આ દાવ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. જો આ પ્રયોગ સફળ રહે છે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ અને એલએનજી (LNG) ના ભાવમાં આવતા આંચકાઓ સામે ભારતીય ઉદ્યોગો અને ખાતર ક્ષેત્રને મોટી રાહત મળશે.