નવી દિલ્હી : ભારતમાં ઝડપથી વધી રહેલા સૌર ઊર્જા (Solar Energy) ના ઉત્પાદન સામે હવે પાવર ગ્રીડની મર્યાદા મોટો પડકાર બનીને સામે આવી છે. દિવસે ઉત્પન્ન થતી વધારાની સોલર વીજળીને ગ્રીડ દ્વારા શોષી ન શકાતાં થતા જંગી નુકસાનને રોકવા માટે ભારત સરકાર હવે મોટા પાયે 'બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ' (BESS) પર દાવ લગાવી રહી છે. નવી દિલ્હી ખાતે આયોજિત BNEF સમિટ દરમિયાન રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્રેટરી સંતોષ કુમાર સારંગીએ ખુલાસો કર્યો હતો કે, હવેથી બેટરી સ્ટોરેજ સુવિધા વગરના સોલર પ્રોજેક્ટ્સ માટે ખરીદદારો (Power Buyers) મળવા મુશ્કેલ બનશે.

૪૨ ગીગાવોટના પ્રોજેક્ટ્સ અધ્ધરતાલ

હાલમાં દેશમાં આશરે ૪૨ ગીગાવોટ (GW) ક્ષમતાના એવા આયોજિત પ્રોજેક્ટ્સ છે કે જેના પાવર પરચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA) હજુ સુધી સાઈન થઈ શક્યા નથી. આમાંથી સૌથી વધુ જોખમમાં ૧૮ ગીગાવોટના માત્ર-સોલર (Solar-only) પ્રોજેક્ટ્સ અને ૧૪ થી ૧૫ ગીગાવોટના એવા પ્રોજેક્ટ્સ છે જેમના વીજ દર ખૂબ ઊંચા છે. ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતના રાજ્યોમાં સોલર પેનલ્સનો વ્યાપ તો વધ્યો છે, પરંતુ તે મુજબ ગ્રીડ નેટવર્ક મજબૂત ન થતાં આ સમસ્યા સર્જાઈ છે.

ગ્રીડ કાપને કારણે અબજો યુનિટ વીજળીનો બગાડ

ઉનાળાના કાળઝાળ તાપ દરમિયાન જ્યારે દેશમાં વીજળીની માંગ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી, ત્યારે જ સોલર વીજળીનો સૌથી વધુ બગાડ નોંધાયો હતો. આ વર્ષે પીક સિઝનમાં ભારતમાં ઉત્પન્ન થયેલી કુલ સૌર ઊર્જામાંથી આશરે ૧૧% વીજળી ગ્રીડ કટ (Grid Curtailment) ને કારણે ગુમાવવી પડી હતી. એપ્રિલથી જૂન દરમિયાન સિઝનમાં ૬૩ અબજ યુનિટ વીજળી સિસ્ટમમાં આવી હતી, પરંતુ ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ નબળી હોવાને કારણે ૮ અબજ કિલોવોટ-કલાકથી વધુ વીજળી ગ્રીડમાં શોષાઈ શકી નહોતી.

બેટરી સ્ટોરેજ જ હવે એકમાત્ર ઉપાય

ગ્રીડમાં બ્લેકઆઉટ અટકાવવા અને સિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખવા માટે ઓપરેટરોને અવારનવાર સોલર પ્લાન્ટ્સમાંથી વીજ પુરવઠો બંધ કરવો પડે છે. આ નુકસાનથી બચવા માટે હવે સોલર ડેવલપર્સ ઝડપથી બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ ઉમેરી રહ્યા છે, જેથી દિવસે સંગ્રહિત કરેલી વીજળી રાત્રે કે પીક અવર્સમાં સપ્લાય કરી શકાય. દેશમાં ૨૧ ગીગાવોટના રિન્યુએબલ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર પાર્ટ-ટાઇમ ગ્રીડ એક્સેસ ધરાવે છે, જેને સંપૂર્ણ ક્ષમતાએ લાવવા માટે બેટરી સ્ટોરેજ જ ક્રાંતિકારી સાબિત થશે.