નવી દિલ્હી :   સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વચ્ચે તાજેતરમાં સ્થપાયેલા 'મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર' (જેને અનૌપચારિક રીતે 'ઇસ્લામિક નાટો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) માં બાંગ્લાદેશ પણ જોડાઈ શકે છે તેવી અટકળોને કારણે દક્ષિણ એશિયાના રાજકીય માળખામાં નવો તણાવ ઊભો થયો છે. શેખ હસીનાની સરકારના પતન બાદ બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારે પાકિસ્તાન અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશો તરફ રાજદ્વારી ઝુકાવ વધાર્યો છે, જેના કારણે ભારત-બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સરહદી, આર્થિક અને રાજકીય સંબંધોમાં પહેલેથી જ તંગદિલી જોવા મળી રહી છે. આ ગતિવિધિઓ વચ્ચે ભારતીય સુરક્ષા વર્તુળોમાં પ્રશ્નો ઊઠી રહ્યા છે કે જો ભવિષ્યમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ફરી 'ઓપરેશન સિંદૂર' જેવી લશ્કરી કાર્યવાહી થાય, તો શું બાંગ્લાદેશ પણ પાકિસ્તાનનો સાથ આપીને ભારત સામે બીજો મોરચો ખોલી શકે છે?

સંરક્ષણ નિષ્ણાતો અને વિદેશ નિતિના વિશ્લેષકોના મતે બાંગ્લાદેશ ભારત સામે સીધું યુદ્ધ શરૂ કરે તેવી શક્યતા અત્યંત નહિવત છે. આનું મુખ્ય કારણ બાંગ્લાદેશની ભૌગોલિક સ્થિતિ છે, કારણ કે તે ત્રણ બાજુથી ભારતની સરહદોથી ઘેરાયેલું છે. ભારત સાથે સીધા સૈન્ય સંઘર્ષમાં ઊતરવું ઢાકા માટે આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે. ભારત પર બાંગ્લાદેશની વેપારી, બળતણ, અને વીજળી ક્ષેત્રે ભારે નિર્ભરતા છે. રાજકીય રીતે પાકિસ્તાન પ્રત્યે નરમ વલણ અપનાવવું કે રાજદ્વારી નિવેદનો આપવા એક વાત છે, પરંતુ દેશને સીધા યુદ્ધમાં ઝોંકી દેવો સંપૂર્ણપણે અલગ નિર્ણય છે, જે બાંગ્લાદેશના અર્થતંત્રને સંપૂર્ણપણે ઉખેડી ફેંકી શકે છે.

ઉપરાંત, 'મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર' કે OIC (ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ઇસ્લામિક કોઓપરેશન) જેવા સંગઠનો મુખ્યત્વે રાજદ્વારી, આર્થિક કે ચોક્કસ પ્રાદેશિક સુરક્ષા સહયોગ પર આધારિત છે. આ કરારો બાંગ્લાદેશને પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોના ભોગે ભારત સામે યુદ્ધ લડવા મજબૂર કરી શકતા નથી. જો ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે ફરી કટોકટી સર્જાય, તો બાંગ્લાદેશ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર કે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનનું સમર્થન કરી ભારતની ટીકા કરી શકે છે, પરંતુ સીધી લશ્કરી કાર્યવાહીથી દૂર જ રહેશે. તેથી, ભારતને બે મોરચે ઘેરવાના પાકિસ્તાનના અલ્પકાલીન મનસૂબા હોવા છતાં, દક્ષિણ એશિયામાં શક્તિ સંતુલન ભારતના પક્ષમાં મજબૂત રહેલું છે.